Zamość w Królestwie Kongresowym mieszkańcy miasta-twierdzy a władze wojskowe i cywilne - Feduszka, Jacek (Archiwariusz Zamojski, 2007)
Po upadku Księstwa Warszawskiego, klęsce Napoleona i jego armii w Rosji, bohaterskiej obronie i kapitulacji twierdzy zamojskiej w 1813 r., Zamość wraz z przyległymi terenami znalazł się pod okupacją rosyjską*. W 1815 r. mocą uchwał Kongresu Wiedeńskiego powstało Królestwo Polskie (Kongresowe), stworzone na terenach byłego Księstwa Warszawskiego. Jednym z ośmiu województw Królestwa było województwo lubelskie (obejmujące teren byłego Departamentu lubelskiego) w tymże województwie znalazł się Zamość. Granica południowa nowo powstałego Królestwa Polskiego, zgodnie z artykułem 3 traktatu między Rosją a Austrią z 3 maja 1815 r. (będącego integralną częścią postanowień końcowych Kongresu Wiedeńskiego), utrzymana została na linii ustalonej traktatem wiedeńskim z 1809 r. Tym samym Zamość, tak jak i w Księstwie Warszawskim, znalazł się w bliskości granicy austriackiej. Blisko jedenaście lat pertraktacji, prac komisji rządowych Księstwa Warszawskiego i później Królestwa Polskiego, sprawiło, że 30 stycznia 1821 r. Zamość przestał być miastem prywatnym. Do tego momentu zarówno zarząd miejski, burmistrz jak i mieszkańcy miasta, byli traktowani (z wyjątkiem okresów wojny i oblężenia rosyjskiego w 1813 r.) jak równoprawni partnerzy we wszelkich przedsięwzięciach proponowanych wobec Zamościa.