Działalność polityczno-patriotyczna nauczycieli polskich wiejskich szkół ludowych w Galicji w okresie autonomii (1867–1918) - Pelczar, Roman (Biografistyka Pedagogiczna, 2024)
Celem artykułu jest ukazanie środowiska nauczycieli pracujących w szkołach elementarnych (ludowych) w polskich wsiach w czasach autonomii (trwającej od połowy lat 60. XIX w. do 1918 r.). Artykuł powstał na zróżnicowanej i obszernej bazie, którą tworzą źródła archiwalne i drukowane, pamiętniki oraz tematyczna literatura. Przedmiotem szczegółowych analiz stała się działalność polityczna i patriotyczna nauczycieli, którzy współtworzyli wiejskie środowiska inteligenckie, wtedy jeszcze bardzo nieliczne. Pozytywnymi przejawami obecności nauczycieli na wsi (oprócz działalności oświatowej) było ich angażowanie się w lokalne życie społeczne i polityczne. Analiza materiału źródłowego wskazuje, iż podejmowali oni różne działania o charakterze politycznym i patriotycznym. W artykule zwrócono uwagę na różne uwarunkowania wpływające na te działania. Utrudniały ją austriackie władze centralne oraz Galicji, które nie pozwalały nauczycielom prowadzić antypaństwowej działalności politycznej i patriotycznej. Jednak duża część nauczycieli nie podporządkowała się tym nakazom. Starała się wychowywać swych uczniów na Polaków i patriotów. Poza tym włączała się w edukację polityczną osób dorosłych. Należała też do różnych partii politycznych. Nauczyciele angażowali się także w różne działania polityczne i wojskowe w czasie I wojny światowej.