https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/issue/feed Facta Simonidis 2026-07-02T12:59:00+02:00 Sekretarz Redakcji mgr Mirosław Karpiński facta@akademiazamojska.edu.pl Open Journal Systems <p>Półrocznik "Facta Simonidis" ukazuje się od 2008 r. Wydawany jest przez Akademię Zamojską. Nawiązuje do wielowiekowego dorobku naukowego Akademii Zamojskiej założonej w 1594 r. przez Jana Zamoyskiego oraz działalności Szymona Szymonowica - humanistycznego poety, autora <em>Sielanek</em>, bibliofila, organizatora drukarni akademickiej.</p> <p>Czasopismo stanowi forum wymiany wyników badań, miejsce dyskusji i recenzji z zakresu nauk humanistycznych i społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem architektury i urbanistyki, filozofii, geografii społeczno-ekonomicznej i gospodarki przestrzennej, historii, językoznawstwa, literaturoznawstwa, a także nauk o bezpieczeństwie, nauk o komunikacji społecznej i mediach, nauk o kulturze i religii, nauk o polityce i administracji, nauk o sztuce, nauk o zarządzaniu i jakości, nauk prawnych oraz pedagogiki, psychologii oraz socjologii.</p> <p>Artykuły, recenzje i inne teksty publikowane są w języku polskim oraz językach kongresowych (angielskim, francuskim, hiszpańskim, niemieckim, włoskim).</p> <p>Wersja elektroniczna czasopisma jest jego wersją pierwotną.</p> https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3161 Spis treści 2026-06-30T14:16:28+02:00 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3160 Strony tytułowe 2026-06-30T14:12:39+02:00 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3153 O symbiozie FC Barcelony z Katalonią i projekcie naprawczym klubu w okresie drugiego mandatu Joana Laporty (2021–2026). Recenzja książki: Joan Laporta, Així hem salvat el Barça, red. Josep Maria Fonalleras (Ara Llibres, 2026), ss. 208 + kolorowe ilustracje 2026-07-02T12:21:23+02:00 Filip Kubiaczyk felipe79@amu.edu.pl <p>[Recenzja książki]: Joan Laporta, <em>A</em><em>i</em><em>xí hem salvat el Barça</em><em>. A cura de Josep Maria Fonalleras,</em> Ara Llibres, Barcelona 2026, 208 ss. + kolorowe ilustracje</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3084 Recenzja książki: Emilia Wrocławska-Warchala, Michał Warchala, Praktyczna teodycea: Jak ludzie religijni radzą sobie ze złem; Studium z nauk społecznych (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej, 2025) 2026-07-02T12:21:34+02:00 Mirosław Boruta Krakowski miroslaw.borutakrakowski@uken.krakow.pl <p>[Recenzja książki]: Wrocławska-Warchala Emilia, Warchala Michał, Praktyczna teodycea. Jak ludzie religijni radzą sobie ze złem. Studium z nauk społecznych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej, Kraków 2025, ss. 521</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2951 Recenzja książki: Dariusz Adam Szkutnik Vis essentialis i entelechia: Caspara F. Wolffa oraz Hansa A. E. Driescha parametryczny wymiar świata organicznego (Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2024), ss. 214 2025-10-08T18:53:46+02:00 Rafał Kupczak rafalkupczak@wp.pl <p>[Recenzja książki]: Dariusz Adam Szkutnik <em>Vis essentialis i entelechia: Caspara F. Wolffa oraz Hansa A. E. Driescha parametryczny wymiar świata organicznego </em>(Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2024), ss. 214</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3004 Przetrwanie na polu walki – o zabezpieczeniu medycznym pododdziałów obrony terytorialnej w działaniach taktycznych 2026-07-02T12:21:45+02:00 Janusz Leżoń agajanuszlezon@interia.pl Julian Traciak j.traciak@ron.mil.pl <p>Wojna na Ukrainie stała się powodem analiz szeroko pojętych warunków prowadzenia otwartego konfliktu zbrojnego. W przestrzeni publicznej pojawia się wiele kwestii dotyczących taktyki prowadzenia wojny, środków stosowanych do niszczenia celów, wykorzystania sztucznej inteligencji (AI), systemów bezzałogowych czy też liczebności armii, jaką powinna posiadać Polska. Toczy się również publiczna dyskusja na temat medycznego zabezpieczenia walczących wojsk. Jest ona nie zwykle trudna z uwagi na ogólnie negatywnie postrzeganą publiczną służbę zdrowia. W artykule przedstawiono funkcjonowanie zabezpieczenia medycznego działań taktycznych w Wojskach Obrony Terytorialnej (WOT). Podjęto też próbę określenia kierunków zmian koniecznych z punktu widzenia zapewnienia właściwej opieki medycznej walczącym żołnierzom. Celem artykułu jest analiza przyjętych rozwiązań doktrynalnych w zakresie zabezpieczenia medycznego działań taktycznych pododdziałów lekkiej piechoty w kontekście wymagań współczesnego pola walki.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2927 Artificial Intelligence and Security in the Age of Realfakes 2026-04-01T14:15:50+02:00 Mikołaj Kabała mikolajkabala@interia.pl <p>his article analyzes the significance of security in the context of AI-generated images and clarifies the concept of “realfake” as a category describing synthetic or hybrid visuals that mimic the evidentiary power of documentary imagery. In the study, 217 participants evaluated 18 stimuli – real photographs, DALL-E images, and images stylized in the Ghibli aesthetic – in terms of authenticity, sharing propensity, and perceived risk. A repeated-measures ANOVA with Greenhouse–Geisser correction revealed significant differences between conditions. Real photographs were rated as the most authentic, DALL-E images as the least authentic, and Ghiblistyle images generated the highest sense of uncertainty and risk. The results justify combining detection, provenance solutions, and media literacy education focused not only on deception but also on the destabilization of the evidentiary environment.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2883 Bezpieczeństwo informacyjne jednostki w relacjach interpersonalnych – zarys problematyki 2026-07-02T12:21:21+02:00 Damian Jarnicki damian.jarnicki@uws.edu.pl <p>Celem niniejszego artykułu jest zbadanie i zarysowanie znaczenia mechanizmów bezpieczeństwa informacyjnego (BI) dla funkcjonowania społecznego jednostki w sieci różnych relacji interpersonalnych (RI). Sceneria RI jest, po szerszym ich rozłożeniu, pełna wyzwań wynikających z osobowości, strategii i barier komunikacyjnych, jak też nastawienia, intencji i celów poszczególnych uczestników RI. Wywołuje to liczne konfiguracje relacji, które stawiają jednostkę na pozycji uprzywilejowanej, ale nierzadko także kłopotliwej. Wobec tego optyka BI powinna być postrzegana jako porządkująca zarówno prywatną, jak i interakcyjną przestrzeń informacyjną, budująca odporność informacyjną – a docelowo, poprzez świadomość sytuacyjną, kształtująca informacyjną sprawczość i skuteczność interpersonalną jednostki – która jest coraz ważniejszym warunkiem bezpieczeństwa i pomyślności w dzisiejszym świecie.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3081 Uwarunkowania społeczno-kulturowe zjawiska korupcji na przykładzie wybranych państw europejskich i azjatyckich 2026-07-02T12:21:40+02:00 Marlena Blicharz marlena.blicharz@gmail.com Dawid Pająk dawid.pajak@mup.edu.pl <p>Artykuł analizuje zjawisko korupcji oraz jego kulturowe i społeczne uwarunkowania na przykładzie państw skandynawskich, Indii i Chin. Korupcja rozumiana jest jako nadużywanie stanowiska lub władzy dla osiągnięcia prywatnych korzyści. Autorzy wskazują, że zjawisko to osłabia demokrację, hamuje rozwój gospodarczy, pogłębia nierówności społeczne i podważa zaufanie do instytucji publicznych. Zwrócono uwagę na formy korupcji i ich konsekwencje dla państwa i społeczeństwa. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi czynników kulturowych na postrzeganie korupcji. W Skandynawii wysoki poziom zaufania społecznego, transparentność instytucji i normy kulturowe ograniczają występowanie korupcji, w krajach Azji sprzyja jej tradycja wręczania prezentów oraz sieci zależności społecznych. W Indiach istotną rolę odgrywają nierówności społeczne i historyczny system kastowy, w Chinach znaczenie mają relacje <em>guanxi </em>oparte na wzajemności i lojalności. Autorzy podkreślają, że skuteczna walka z korupcją wymaga przejrzystych instytucji, silnego społeczeństwa obywatelskiego oraz edukacji kształtującej postawy etyczne.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2987 Obecność kandydatek na pierwszą damę w mediach społecznościowych. Analiza komparatystyczna strategii komunikacyjnych i wizerunkowych Marty Nawrockiej i Małgorzaty Trzaskowskiej 2026-07-02T12:21:48+02:00 Żaneta Wełna zaneta.welna@upjp2.edu.pl <p>Celem artykułu jest charakterystyka strategii komunikacyjnych i wizerunkowych realizowanych podczas kampanii prezydenckiej 2025 w mediach społecznościowych przez kandydatki na pierwszą damę – Martę Nawrocką i Małgorzatę Trzaskowską. Badanie przeprowadzono w oparciu o metodę analizy zawartości, uwzględniając zarówno dane ilościowe (dynamikę aktywności), jak i jakościowe (tematykę, ramy interpretacyjne i obrazy wizerunkowe wynikające z opublikowanych materiałów). Pozwoliło to na systematyzację dziewięciu głównych obszarów wizerunku małżonek kandydatów na urząd Prezydenta RP. Wnioski zawierają odpowiedzi na pytania, czy prawom marketingu politycznego podlegają również profile w social media kandydatek na pierwszą damę oraz czy ich działalność na tym polu ma charakter autonomicznych kampanii komunikacyjnych, czy raczej subsydiarny względem inicjatyw ich mężów.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2879 Referendum z 30 czerwca 1946 roku – pierwsza próba mobilizacji wyborczej w Polsce Ludowej 2026-07-02T12:21:52+02:00 Jacek Wołoszyn jacek.woloszyn@kul.pl <p>Celem artykułu jest omówienie wybranych działań dysponenta władzy – centralnego kierownictwa Polskiej Partii Robotniczej (PPR) – podejmowanych przed referendum 1946 roku, które można wpisać w proces legitymizacji mobilizacyjnej. Wskazano dwie główne strategie mobilizacyjne – propagandę i terror. Obejmowały one zarówno aktywizację społeczeństwa do masowego udziału w głosowaniu, jak i demobilizację podmiotów reprezentujących alternatywne idee lub postrzeganych jako antysystemowe, w tym dawnych elit (delegitymizacja).</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2025 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3102 The The Structural Factors Behind Russia’s Invasion of Ukraine 2026-07-02T12:21:32+02:00 Michał Lubina michal.lubina@uj.edu.pl <p>Russia’s invasion of Ukraine on February 24, 2022, took the world by surprise. Although it was a continuation of Russia’s hybrid war against Ukraine, the scale of this invasion was of paramount importance. Why did Russia risk an open invasion instead of continuing its tactics of aggression in the “gray zone” between war and peace? Why is the Kremlin so desperate to conquer Ukraine at any cost? Why has this war become a modern-day version of Lenin’s “who whom” principle? This article attempts to answer these questions by analyzing the deep, structural factors behind Russian aggression in Ukraine, such as geographic (the Russian approach to space, buffer zones, the “near abroad,” and territorial expansion), cultural (the Russian belief in its own exceptionalism, messianic “defensive imperialism,” and the cult of militarism), historical (the “Russian World”; from Rus’ to Russian), systemic (authoritarianism versus democracy; neo-Sovietism, and patronal presidentialism), and ideological (revanchism, revisionism, and anti-Americanism). These factors, combined with the failure of Moscow’s initial plans for a quick victory, have created the reality of a war of attrition. Its outcome will be of immense significance for Russia, Ukraine, and the world.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3095 Samotne macierzyństwo na uchodźstwie: problemy i strategie adaptacyjne matek. Studium jakościowe kobiet z Ukrainy mieszkających w Olsztynie 2026-07-02T12:21:33+02:00 Elżbieta Subocz elzbieta.subocz@uwm.edu.pl Magdalena Sternicka-Kowalska magdalena.sternicka@uwm.edu.pl <p>Celem artykułu jest opis codziennych problemów samotnych matek – uchodźczyń z Ukrainy oraz stosowanych przez nie strategii adaptacyjnych. Analizy empiryczne opierają się na wybranych wynikach zogniskowanego wywiadu grupowego zrealizowanego w grudniu 2025 roku w gronie 7 matek, które po wybuchu pełnoskalowej wojny na Ukrainie znalazły schronienie w Olsztynie. Doświadczenia badanych pokazują, że uchodźstwo prowadzi do poważnej reorganizacji życia rodzinnego i redefinicji ról macierzyńskich. Badane matki realizują role opiekuńcze, wychowawcze, zawodowe oraz organizacyjne. Funkcjonują w stanie ciągłego napięcia i permanentnego braku czasu. W tych warunkach rozwijają one różnorodne strategie radzenia sobie, zarówno na poziomie indywidualnym (reorganizacja pracy, wieloetatowość i dywersyfikacja źródeł dochodu, inwestowanie w rozwój zawodowy), jak i grupowym (tworzenie nieformalnych sieci wsparcia).</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2994 W stronę (nie)jednej realno-wirtualnej rzeczywistości offline-online. Kilka uwag o współczesnym świecie życia codziennego 2026-07-02T12:21:46+02:00 Witold Wrzesień wrzesien@amu.edu.pl <p>Od lat 90. XX wieku świat społeczny analizowany jest w przestrzeniach trzech wymiarów rzeczywistości: fizycznej, społecznej i wirtualnej. Szczególne miejsce w ich ramach zajmują otaczające nas i współtworzone przez nas obszary subświatów online. W konsekwencji dynamicznego rozwoju technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) wszystkie wskazane wymiary rzeczywistości przenikają się i łączą. Niniejszy tekst jest próbą zwrócenia uwagi na teoretyczno-metodologiczny niuans, ważny dla dzisiejszego świata życia codziennego, a wynikający z nakładania się dwóch taksonomii rzeczywistości – pierwszą tworzy układ przestrzeni rzeczywistości fizycznej, rzeczywistości społecznej i rzeczywistości wirtualnej, druga jest komponowana przez rzeczywistość obiektywną, rzeczywistość subiektywną i rzeczywistość intersubiektywną.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3056 Znajomość zasad i przestrzeganie savoir-vivre’u przez uczniów szkół średnich 2026-07-02T12:21:44+02:00 Wiktoria Krakowiak wiktoria.krakowiak3@mail.umcs.pl <p>Kultura osobista jest uznawana za podstawę prawidłowego funkcjonowania człowieka. Pierwsze lekcje dotyczące ogłady czy zasad panujących w otaczającej rzeczywistości otrzymuje on w najbliższym środowisku, a <em>savoir-vivre </em>nadal postrzegany jest jako istotny element wychowania. Jednakże we współczesnym środowisku edukacyjnym, co potwierdzają wyniki badań empirycznych, obserwuje się nasilenie niewłaściwych zachowań wśród młodzieży. Przeprowadzone badania empiryczne miały na celu określenie, jakie elementy zasad <em>savoir</em><em>‑vivre </em>są znane badanej młodzieży. Uzyskane wyniki wskazują, że respondenci posiadają znajomość podstawowych zasad <em>savoir-vivre</em>. We wnioskach stwierdzono, że w przyszłości zasadne jest podejmowanie działań ukierunkowanych na utrwalanie zasad kultury oraz korygowanie błędnych postaw, a środowiska najbliższego otoczenia powinny przygotowywać młodzież do funkcjonowania w społeczeństwie opartym na normach kulturowych.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3064 Skala orientacji preferencji muzycznych (SOPM): wstępna konstrukcja i właściwości psychometryczne narzędzia 2026-07-02T12:21:43+02:00 Maciej Kołodziejski m.kolodziejski@mazowiecka.edu.pl <p>Celem artykułu jest przedstawienie procesu konstrukcji i wstępnej walidacji Skali Orientacji Preferencji Muzycznych (SOPM) przeznaczonej do badania preferencji muzycznych adolescentów. Założono, że preferencje muzyczne mają charakter wielowymiarowy oraz pełnią istotne funkcje rozwojowe i regulacyjne. Na podstawie analizy literatury oraz badań empirycznych opracowano zestaw pozycji odnoszących się do różnych obszarów doświadczeń muzycznych młodzieży. Badanie przeprowadzono wśród 666 uczniów szkół ponadpodstawowych. Strukturę narzędzia określono za pomocą eksploracyjnej analizy czynnikowej, a jego rzetelność oceniono z wykorzystaniem współczynnika alfa Cronbacha. Dodatkowo przeprowadzono analizę zgodności z modelem preferencji muzycznych Rentfrowa i współpracowników, stosując współczynnik zgodności czynnikowej Tuckera. Wyniki potwierdziły czteroczynnikową strukturę SOPM oraz zadowalające właściwości psychometryczne skali. Narzędzie może być wykorzystywane zarówno w badaniach naukowych, jak i praktyce edukacji muzycznej.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3103 Akceptacja choroby i potrzeby w zakresie asystencji osobistej dorosłych osób z rdzeniowym zanikiem mięśni 2026-07-02T12:21:31+02:00 Elżbieta Kręcisz-Plis elzbieta.krecisz-plis@mail.umcs.pl <p>Celem artykułu jest analiza stopnia akceptacji choroby oraz potrzeb w zakresie asystencji osobistej u dorosłych osób z rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA). W badaniu przeprowadzonym w nurcie ilościowym z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego, uczestniczyło 35 dorosłych z diagnozą SMA w wieku 25–60 lat. Zastosowano skalę akceptacji choroby (AIS) w adaptacji Z. Juczyńskiego oraz autorski kwestionariusz ankiety dotyczący funkcjonowania codziennego i zapotrzebowania na usługi asystenta osobistego. Wyniki wskazują na niski poziom akceptacji choroby oraz na status funkcjonalny jako czynnik różnicujący poziom akceptacji respondentów. Deklarują oni znaczne trudności w realizacji niezależnego życia oraz wysokie zapotrzebowanie na wsparcie w formie asystencji osobistej (w środowisku domowym i poza nim) we wzmacnianiu autonomii, uczestnictwa społecznego i jakości życia dorosłych osób z SMA. Wyniki badań wskazują na potrzebę systemowego rozwoju tej usługi oraz przygotowania asystentów do pracy z osobami z SMA.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2989 Doświadczenia pielęgniarek intensywnej terapii związane z opieką nad osobami w ostatnim okresie życia w ujęciu etycznym 2026-07-02T12:21:47+02:00 Krystyna Woźniak krwozniak@ur.edu.pl Dorota Ozga dozga@ur.edu.pl Marzanna Obrzut mobrzut@ur.edu.pl <p>Celem pracy jest opis doświadczeń pielęgniarek intensywnej opieki związanych z opieką nad pacjentami w ostatnim okresie życia w ujęciu etycznym. Opracowanie oparto na przeglądzie literatury naukowej z lat 2014–2025, obejmującym badania jakościowe, przeglądy systematyczne oraz wytyczne. Analizie poddano aspekty etyczne pracy w oddziałach intensywnej terapii w kontekście dylematów moralnych, stresu etycznego oraz troski o godność pacjenta. Wyniki przeglądu wskazują, że pielęgniarki oddziałów intensywnej terapii (OIT) często doświadczają stresu moralnego wynikającego z uczestnictwa w terapii uporczywej, braku jasnych wytycznych etycznych oraz napięcia między obowiązkiem ratowania życia a troską o dobro i godność pacjenta. Wskazano na potrzebę wprowadzenia szkoleń z etyki, systemowego wsparcia emocjonalnego oraz integracji zasad opieki paliatywnej w oddziałach intensywnej terapii.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3122 Mikrotransakcje oraz zachowania hazardowe w grach cyfrowych – uwarunkowania i profilaktyka w kontekście teorii pozytywnego rozwoju młodzieży 2026-07-02T12:21:30+02:00 Mateusz Barłóg mateusz.barlog@umlub.edu.pl Wojciech Buda wojciech.budakontakt@gmail.com Patrycja Jakubaszek patrycja.jakubaszek@umlub.edu.pl <p><strong>Cel: </strong>Celem artykułu jest analiza mechanizmów związanych z funkcjonowaniem lootboxów w grach wideo oraz ich potencjalnych powiązań z zachowaniami o charakterze hazardowym wśród dzieci i młodzieży.</p> <p><strong>Metoda: </strong>Dokonano przeglądu literatury aktualnych wyników badań, raportów oraz scharakteryzowano rozwój mikrotransakcji w branży gier, ze szczególnym uwzględnieniem mechaniki losowych skrzynek z nagrodami oraz ich strukturalnych podobieństw do gier losowych. Omówiono wybrane mechanizmy psychologiczne i behawioralne, a także czynniki rozwojowe, takie jak ograniczona kontrola impulsów czy wpływ grupy rówieśniczej.</p> <p><strong>Wyniki: </strong>Na tej podstawie opracowano model teoretyczny cyklu zachowań związanych z otwieraniem lootboxów. Przedstawiono także kierunki działań profilaktycznych, uwzględniające podejście oparte na pozytywnym rozwoju młodzieży, wskazując na konieczność ograniczania ekspozycji na mechanizmy hazardopodobne poprzez wzmacnianie kompetencji psychospołecznych nastolatków.</p> <p><strong>Wnioski: </strong>Przeprowadzona analiza wskazuje, że mechanizmy typu lootbox, obecne w wielu popularnych grach wideo, wykazują istotne podobieństwa do klasycznych mechanizmów hazardowych, opartych na losowości i systemach wzmocnień.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3079 Kobiety w Rzeczypospolitej Babińskiej 2026-07-02T12:21:42+02:00 Dariusz Chemperek chemperek@onet.pl <p>Artykuł stawia sobie za cel rozpoznanie sensów autoprezentacji kobiet goszczących w Rzeczypospolitej Babińskiej (1601–1677) i głośno wypowiadających się przy stole, w męskim towarzystwie. Ich humorystyczne narracje zapisane na kartach tzw. akt babińskich pozwalają na ujawnienie różnych typów postrzegania przez nie świata. Zarazem ukazują miejsce kobiet w patriarchalnej rzeczywistości szlachty koronnej XVII wieku. Było ono niewielkie – na 413 anegdot zapisanych tylko siedem jest autorstwa kobiet. Treść tych narracji ukazuje ich autorki jako osoby o silnych osobowościach, często przełamujących obyczajowe stereotypy. Większość anegdot (cztery) wyszło spod pióra protestantek w czasie, gdy gospodarzem Rzeczypospolitej Babińskiej był ewangelik reformowany Jakub Pszonka. Wiązać to można z dowartościowaniem roli kobiet przez reformację.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3080 Włoska podróż Gustawa Olizara jako doświadczenie formacyjne i źródło późniejszego kryzysu małżeńskiego w świetle jego pamiętników i listów Alojzego Felińskiego 2026-07-02T12:21:41+02:00 Magdalena Patro-Kucab mpatro@ur.edu.pl <p>Artykuł analizuje włoską podróż Gustawa Olizara jako doświadczenie formacyjne, które pośrednio wpłynęło na jego późniejszy kryzys małżeński. Podstawę źródłową stanowią fragmenty pamiętników Olizara oraz wyimki z listów Alojzego Felińskiego z lat 1818–1820. Zastosowanie metody opisowej i konfrontatywnej pozwoliło zestawić autobiograficzną interpretację wydarzeń z moralnym komentarzem mentora. Analiza pokazuje, że podróż do Włoch nie była bezpośrednią przyczyną rozpadu małżeństwa, lecz stworzyła warunki dla decyzji i relacji, które doprowadziły do późniejszych konfliktów. Szczególne znaczenie miało zawarte podczas pobytu we Włoszech małżeństwo z Karoliną de Molo oraz wynikające z niego napięcia kulturowe i obyczajowe. Studium ukazuje ambiwalentny charakter podróży elit przełomu XVIII i XIX wieku, łączącej funkcję formacyjną z możliwością destabilizacji życia prywatnego.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2982 Niebezpieczeństwa podróży do Berchtesgaden a idee Dziennika Mód Paryskichpodróży do Berchtesgaden a idee „Dziennika Mód Paryskich” 2026-07-02T12:21:49+02:00 Tadeusz Półchłopek tpolchlopek@ur.edu.pl <p>Twórcy najważniejszego prasowego organu krajowego romantyzmu <em>Dziennika Mód Paryskich </em>wobec braku czytelników zainteresowanych rozwojem „literatury umniczej” oraz monopolu wspieranej przez despotyczny rząd <em>Gazety Lwowskiej </em>musiała dostarczyć czytelniczej publiczności tematów ciekawych, a jednocześnie wychowawczo wartościowych przy restrykcyjnej cenzurze. Dołączenie do redaktorskiego zespołu Walentego Chłędowskiego, wieloletniego współpracownika <em>Gazety Lwowskiej</em>, rozpoczęło proces pozyskiwania czytelników. Ważnym etapem w rozwoju pisma była publikacja w pięciu numerach z 1841 roku relacja „Wycieczka do Berchtesgaden”. Podsumowujący wyprawę szósty artykuł utknął w cenzurze za niedopuszczalną satyrę, której przedmiotem był antywzór romantycznych postaw – niemiecki przewodnik. Artykuł ma na celu udowodnić, że pisarze z kręgu <em>Dziennika Mód Paryskich </em>programowo rozprawiali się z literacką konwencją „romantyczności”, propagując romantyczną edukację ludu.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2915 Mapping Portland’s Cultural Landscape: City Identity Formation in Selected Literary Representations 2026-07-02T12:21:20+02:00 Anna Reglińska-Jemioł anna.reglinska-jemiol@ug.edu.pl <p>This article reconstructs Portland’s cultural identity through an analysis of selected literary representations of the city by Katherine Dunn, Ursula K. Le Guin, Chuck Palahniuk, and Peter Rock. The research objective is to examine the concept of “otherness” as a constitutive category of Portland’s identity. By employing an interdisciplinary approach – combining literary analysis and hermeneutic reflection with elements of the anthropology of space – the study systematizes knowledge regarding the city’s local identity. The analysis highlights unique elements of the city’s topography (Portland’s genius loci), which have changed significantly in recent years. Furthermore, it addresses how social, environmental, and economic challenges have triggered a transformation of the city’s cultural topography. The study emphasizes the connection between literary representations of Portland’s space and the real-life concerns of its residents. A cultural studies narrative captures the performative nature of the urban landscape and illustrates the evolution of Portland’s identity from the 1980s to the present.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3108 Amatorskie zespoły muzyki dawnej w Polsce w latach 2001–2025. Dynamika, struktura i perspektywy ruchu wykonawczego 2026-07-02T12:59:00+02:00 Joanna Mytnik-Daniluk j.mytnik@uwb.edu.pl <p>Celem artykułu jest zaprezentowanie amatorskiego ruchu muzyki dawnej w Polsce w latach 2001–2025 oraz ukazanie jego znaczenia jako formy edukacji kulturalnej dzieci i młodzieży. W części teoretycznej przybliżono genezę historycznego wykonawstwa oraz rolę amatorskiego muzykowania w kształtowaniu wrażliwości artystycznej, kompetencji społecznych i tożsamości kulturowej młodych uczestników. W części empirycznej zaprezentowano wyniki badań nad dynamiką, strukturą i zapleczem instytucjonalnym środowiska w omawianym ćwierćwieczu. Artykuł zamyka diagnoza aktualnych wyzwań i postulat wypracowania rekomendacji dla polityki kulturalnej wspierającej ten ważny i zagrożony segment polskiego życia muzycznego.</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/2939 II Ogólnopolska Konferencja Młodych Naukowców pt. „Współczesne wyzwania krajowej i europejskiej przestrzeni prawnej”, Lublin, 7 czerwca 2025 roku 2025-09-29T12:50:21+02:00 Paweł Lewandowski pawel.lewandowski@sgmk.edu.pl <p>[Sprawozdanie]: II Ogólnopolska Konferencja Młodych Naukowców pt. „Współczesne wyzwania krajowej i europejskiej przestrzeni prawnej”, Lublin, 7 czerwca 2025 roku</p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis https://czaz.akademiazamojska.edu.pl/index.php/fs/article/view/3149 Sprawozdanie z sympozjum naukowego ku czci osoby i dzieła ks. prof. Andrzeja Maryniarczyka SDB pt. „Problem początku świata i człowieka a teoria creatio ex nihilo”, Akademia Zamojska, Zamość, 26 stycznia 2026 roku 2026-06-01T11:37:54+02:00 Mirosław Karpiński miroslaw.karpinski@akademiazamojska.edu.pl <p>[Sprawozdanie]: Sympozjum naukowe ku czci osoby i dzieła ks. prof. Andrzeja Maryniarczyka SDB pt. „Problem początku świata i człowieka a teoria creatio ex nihilo”, Akademia Zamojska, Zamość, 26 stycznia 2026 roku </p> 2026-06-30T00:00:00+02:00 Авторське право (c) 2026 Facta Simonidis