Facta Simonidis

Zmierzając ku katastrofie. Życie i twórczość Stanisława Piętaka

Zuzanna Guty-Szymecka — 2025-12-21

Celem artykułu jest przedstawienie sylwetki Stanisława Piętaka jako człowieka oraz autora, które ma się stać punktem wyjścia do dalszych interpretacji oraz analiz jego twórczości poetyckiej. W artykule zaprezentowano rodzinne środowisko (chłopski rodowód, artystyczne zapędy członków rodziny), osoby (matkę, ojca przenoszących się na karty jego poezji) i wydarzenia (choroba), które wpłynęły na losy S. Piętaka, jego edukację (w Tarnobrzegu, a potem nieukończone studia w Krakowie), pierwsze próby poetyckie i prozatorskie, uczestnictwo w wieczorach artystycznych, a także jego rolę w życiu krakowskiej i warszawskiej bohemy. Zwrócono uwagę na ważne zdarzenia jego biografii w okresie krakowskim, warszawskim i łódzkim, prowadzące nieuchronnie w stronę tragicznej śmierci pisarza. Zauważono osobność autora zmieniającego swoją poetykę wraz z rozwojem nowych nurtów artystycznych.

Zmiana w perspektywie doświadczeń biograficznych

Małgorzata Kutyła — 2025-12-21

Zmiana społeczna najczęściej dokonuje się w obszarze gospodarczym, społecznym i kulturowym. Jej rezultaty przeobrażają życie społeczne i osadzone na tym tle indywidualne biografie. Zmiana „na poziomie makro”, dokonująca się na obszarze Tarnobrzega i okolic, pozwoliła narratorowi, którego sylwetkę przedstawia artykuł, na kreację własnej egzystencji ujawniającej się w postaci nowego stylu życia, norm, wartości, pełnionych ról oraz strategii życiowych. Miejsce pracy stało się przestrzenią nabywania nowych umiejętności i kompetencji. Miasto Tarnobrzeg zapewniło możliwość „zakorzenienia” i formowania aktywnego życia rodzinnego i społecznego.

Nieznane włoskie ilustracje ornitologiczne ze zbiorów Rudolfa II. Wstępne omówienie Cod. Min. 24 z Austriackiej Biblioteki Narodowej

Julia Czapla — 2025-12-21

Przedmiotem artykułu jest album Naturstudien (ÖNB, Cod. Min. 24) zawierający 226 przedstawień ptaków współoprawnych z 7 kartami rysunków przyrodniczych. W artykule dokonano opisu oraz wstępnej analizy ikonograficznej i genetycznej albumu. Porównanie Naturstudien z innymi ilustracjami ornitologicznymi z końca XVI wieku sugeruje, że jego identyfikacja w katalogu Österreichische Nationalbibliothek jako niemieckiego dzieła powstałego ok. 1600 roku jest błędna. Mimo że oprawa jest czeska, ilustracje powstały we Włoszech w latach 70. i 80. XVI wieku. Analiza porównawcza znaków wodnych, techniki i kompozycji, a nawet sam dobór rysunków wskazują dość jednoznacznie, że album Naturstudien powstał w bolońskim warsztacie z kręgu Ulissesa Aldrovandiego, prawdopodobnie tym samym, co album A.1211 z Biblioteca di Archiginnasio. Możliwe, że do zbiorów cesarskich przesłał je właśnie Aldrovandi w rewanżu za rysunki skopiowane dla niego z biblioteki cesarza Rudolfa II.

Kościół parafialny w Czarnokońcach Wielkich. Zapomniana fundacja Erazma Wolańskiego

Dagny Nestorow — 2025-12-21

Okres świetności majątku w Czarnokońcach Wielkich (Podole) przypada na zarząd tymi dobrami przez Erazma Wolańskiego h. Przyjaciel i jego żony Matyldy Jaxy-Dobek. Wolański założył stadninę koni angielskich, gorzelnię i młyn, zapewniając wielu mieszkańcom pracę. Artykuł przedstawia historię najważniejszej z jego inicjatyw – fundacji kościoła rzymskokatolickiego pw. Imienia Marii w Czarnokońcach Wielkich, a także próbę powołania parafii, zrealizowaną dopiero po śmierci Wolańskiego przez wdowę Matyldę Wolańską. Literatura przedmiotu nie dostarcza praktycznie żadnej wiedzy na temat świątyni. Dopiero lektura źródeł archiwalnych pozwala przybliżyć historię fundacji kościoła, który miał się stać rodowym mauzoleum rodziny Wolańskich, oraz zawiłe dzieje powoływania parafii. Miejsce wybrane przez Wolańskiego na fundację kościoła może być interpretowane w kontekście religijnym lub charytatywnym, ale także jako wpisujące się w tradycję wznoszenia mauzoleów w pobliżu rezydencji rodowych.

Muzeum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II – między strukturą uniwersytetu a instytucją kultury

Elżbieta Błotnicka-Mazur — 2025-12-21

W artykule podjęto zagadnienie specyfiki muzeum uczelnianego na przykładzie Muzeum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II (KUL). Autorka przygląda się aspektom prawnym funkcjonowania tej instytucji, a także problemom, jakie rodzi jej status w świetle obowiązujących w Polsce regulacji. Analizie został poddany Regulamin Muzeum KUL. Istotnym wątkiem artykułu jest również pokazanie Muzeum KUL jako instytucji stanowiącej istotne wsparcie dla dydaktyki studentów historii sztuki. Jako jedno z niewielu muzeów uniwersyteckich w Polsce posiada ono bowiem kolekcję dzieł sztuki, dzięki czemu może pełnić rolę pomostu między teorią a praktyką, co znacząco wzbogaca standardowe zajęcia akademickie i realnie przygotowuje studentów do pracy w zawodzie muzealnika.

O sposobach nazwania naukowej wiedzy o rodzinie w kontekście jej pedagogicznego profilu

ks. dr Leszek Waga — 2025-12-21

Głównym celem artykułu jest ukazanie znaczenia, jakie mogą mieć metateoretyczne dyskursy prowadzone w obszarze pedagogiki dla poszukiwania podstaw nauk o rodzinie. Tłem tych analiz są dyskusje na temat sposobów nazwania naukowej wiedzy wytwarzanej przez te nauki. Pierwszy punkt jest poświęcony pojęciu nauk o rodzinie w aspekcie rozwiązań administracyjnych. W drugim punkcie zawarto analizy o charakterze matateoretycznym dotyczące pojęcia nauk o rodzinie, a także odwołanie do analogicznych dyskusji odnoszących się do rozumienia wyrażenia „nauki o wychowaniu”. W punkcie trzecim zostały ukazane warianty określania naukowej wiedzy o rodzinie wraz z ich krytycznym omówieniem. Natomiast w punkcie czwartym zaprezentowano postulat pedagogicznego sprofilowania refleksji metateoretycznych, które są prowadzone w naukach o rodzinie.

Edukacyjna i wychowawcza misja sztuki a rodzina

Paweł Skrzydlewski — 2025-12-21

W artykule omówiono wpływ edukacji klasycznej i sztuki na wychowanie w rodzinie. Istotą edukacji klasycznej jest prowadzenie człowieka do doskonałości intelektualnej i duchowej, określanej w tradycji Zachodu słowem kalokagathia – osiągnięcie przez człowieka należnego mu piękna i dobra. Edukacja ta zaczyna się w rodzinie, łączy się z wychowaniem i rozszerza na życie społeczne. Sztuka jako środowisko wychowania i formacji moralnej ukazuje prawdę o świecie, dobru i złu, prowadzi człowieka do katharsis (przez przeżycia litości i trwogi) oraz do metanoi – nakierowania woli na miłość dobra i odrzucenie zła. Formacja młodego człowieka przez sztukę polega także na procesie sublimacji uczuć, w którym w rodzinie wielką rolę odgrywają matki i osoby starsze. Podkreślono, że sztuka wymaga krytyki i oceny pod kątem prawdy i moralności, która to funkcja w cywilizacji łacińskiej należy do autorytetów, w rodzinie najczęściej ojców, kierujących się cnotą pietyzmu. Zwrócono także uwagę na niebezpieczeństwo intelektualizmu moralnego i konieczność dopełnienia zdobywanej wiedzy wychowaniem, praktyką dobra i cnotami.

Postawy religijne i etyczno-moralne nauczycieli rzymskokatolickich i greckokatolickich szkół ludowych w Galicji w okresie przed autonomią (w świetle dyrektyw władz kościelnych i cerkiewnych)

Roman Pelczar — 2025-12-21

Celem artykułu jest ukazanie środowiska nauczycieli pracujących w szkołach elementarnych (ludowych) w Galicji. Bazę źródłową artykułu tworzą źródła drukowane oraz tematyczna literatura. Przedmiotem szczegółowych analiz stały się kwestie religijności oraz moralności nauczycieli, którzy żyli i pracowali w różnych lokalnych środowiskach. Nauczyciele odgrywali bardzo ważną rolę nie tylko w procesie edukacji dzieci, ale także w procesie ich wychowywania. W artykule zwrócono uwagę na różne uwarunkowania wpływające na te działania. Wspomniany aspekt pracy zawodowej nauczycieli był szczególnie istotny dla diecezjalnych władz Kościoła rzymskokatolickiego i Kościoła greckokatolickiego, które zakazywały nauczycielom złych zachowań religijnych i etyczno-moralnych. Dlatego duchowne władze zwierzchnie przygotowywały dla nich różne nakazy oraz instrukcje, w których precyzowały swoje oczekiwania wobec tej grupy zawodowej.

Nauczanie religii w szkołach w świetle statutów synodów diecezjalnych z okresu międzywojennego (1918–1939)

Grzegorz Bujak — 2025-12-21

W artykule omówiono postanowienia synodów diecezjalnych z okresu II Rzeczypospolitej dotyczące nauczania religii w szkołach. Analiza została podzielona na pięć części. W pierwszej omówione zostały postanowienia synodów wskazujące na cele, jakie przed nauczaniem religii stawiał Kościół katolicki w Polsce. W drugiej omówiono procedury mianowania prefektów szkolnych i innych nauczycieli religii oraz ich kwalifikacje. W trzecim przeanalizowane zostały postanowienia dotyczące obowiązków prefektów w zakresie nauczania, podnoszenia własnych kwalifikacji zawodowych i organizowania religijnych praktyk uczniów. W czwartym omówiono rodzaje i przebieg praktyk religijnych młodzieży szkolnej, w ostatnim zaś system wizytacji szkolnych stanowiących najważniejszy instrument kościelnej kontroli nauczania religii w szkołach.

Wolontariat jako przedmiot badań pedagogicznych

Katarzyna Braun — 2025-12-21

Artykuł poświęcony jest analizie wolontariatu jako obszaru badań pedagogicznych. We wstępie omówiono przedmiot materialny i formalny pedagogiki, umiejscawiając w jego kontekście zjawisko wolontariatu. Wskazano na jego definicje, genezę, funkcje oraz wartości i dokonano przeglądu badań pedagogicznych nad nim. Koncentrują się one wokół trzech głównych obszarów: opisu zjawiska, jego idei, historii oraz motywacji wolontariuszy; badań nad osobą wolontariusza w różnym wieku, w tym nad ideałem osobowości, motywacjami, kompetencjami społecznymi oraz znaczeniem wolontariatu dla rozwoju edukacyjnego i zawodowego; badań nad rolą ochotników w działalności pomocowej, edukacyjnej, wychowawczej i resocjalizacyjnej w takich placówkach, jak: szkoły, przedszkola, hospicja, szpitale czy zakłady karne. Wskazano na znaczenie wolontariatu dla kształtowania postaw prospołecznych, rozwijania kompetencji i wspierania procesów integracji społecznej. Podkreślono niedostatek badań długofalowych i porównawczych, co otwiera perspektywę dalszych studiów.

Rola środowiska wychowawczego w dokonywaniu wyborów w biografiach mężczyzn pozbawionych wolności

Justyna Mazurek — 2025-12-21

dokonywaniu przez człowieka wyborów życiowych oraz w procesie resocjalizacji osób pozbawionych wolności. Powyższe zagadnienie badamy na podstawie dwóch biografii skazanych mężczyzn. Wywiady z nimi umożliwiły analizę ścieżek ich życia przed umieszczeniem w izolacji, co pozwoliło na określenie czynników przyczyniających się do popełnienia przez nich czynu zabronionego. Ukazano także doświadczenia życiowe skazanych, ich stosunki rodzinne, działania, które rzutowały na czas pobytu w zakładzie karnym. Mężczyźni pochodzili z rodzin pełnych, w okresie dzieciństwa nie stwarzali problemów wychowawczych, wykazywali się zamiłowaniem do sportu i nauki. W okresie edukacji na studiach wyższych i w szkole dla dorosłych uczestniczyli w wydarzeniach, które odmieniły ich dalsze losy.

Wołoskie dziedzictwo językowe w pejzażu onomastycznym powiatu tomaszowskiego

Mariusz Koper — 2025-12-21

W niniejszym artykule przedstawiono charakterystykę pozostałości językowego dziedzictwa społeczności wołoskiej w kilku nazwach geograficznych i osobowych powiatu tomaszowskiego. Analizie poddane zostały nazwy geograficzne Kniazie, Ruda Wołoska, Koszary i Grunie oraz nazwy osobowe Wołoszyn i Własinowicz (<Właszynowicz). Wszystkie z nominów propriów mają związek z kolonizacją na prawie wołoskim, która sięgała północnych części powiatu. Nielicznie reprezentowany w materiale nazewniczym wołoski superstrat językowy wskazuje zarówno na niski procentowo udział osadników wołoskich w kolonizacji tego regionu, jak też na ich szybką asymilację z rdzenną ludnością polską i ruską.

Angielski i maoryski – relacje bilateralne i fonologiczne interpretacje zapożyczeń

Krzysztof Jaskuła — 2025-12-21

Artykuł ma na celu zapoznanie czytelników ze związkiem języka maoryskiego z angielszczyzną dominującą w Nowej Zelandii. Inne wybrane języki orientalne już częściowo zanalizowałem w ramach teorii fonologii rządu. Język maoryski jest typowy dla odmian pacyficznych, ma jednak dość odmienną specyfikę. Spółgłosek jest tu niewiele, gdyż ten język nie toleruje klasterów, a więc angielskie zbitki w zapożyczeniach muszą ulec dezintegracji, która miewa uzasadnienie fonologiczne. Należy także zauważyć, że nie wszystkie zmiany językowe mają charakter fonologiczny. Proponuję również nową prezentację schematu samogłosek maoryskich i odświeżenie postrzegania nowozelandzkich.

Banalne źródła strachu: Alfred Hitchcock i horror

Katarzyna Szmigiero — 2025-12-21

Chociaż Alfred Hitchcock znany jest przede wszystkim jako twórca thrillerów, wyreżyserował również dwa nowatorskie horrory: Psychozę (1960) i Ptaki (1962). Jego podejście do rozumienia strachu i budowania napięcia zrewolucjonizowało stosunkowo skostniały gatunek, jakim był horror, i zainspirowało wielu twórców. Hitchcock unikał elementów fantastycznych i epatowania okrucieństwem, budując grozę umiejętnym montażem i ścieżką dźwiękową. Ponadto w wywiadach i artykułach prasowych tłumaczył wielokrotnie swoje rozumienie thrillera i horroru oraz suspensu i szoku. Poglądy te są odzwierciedlone w jego dziełach. Celem tego tekstu jest analiza nowatorskich elementów, które Hitchcock wprowadził do amerykańskiego horroru, takich jak: współczesne miejsce akcji, zwykli bohaterowie oraz ulokowanie źródeł strachu w codzienności, zwłaszcza w życiu rodzinnym.

Celem tego tekstu jest analiza nowatorskich elementów, które Hitchcock wprowadził do amerykańskiego horroru, takich jak współczesne miejsce akcji, zwykli bohaterowie oraz ulokowanie źródeł strachu w codzienności, zwłaszcza w życiu rodzinnym.

O wybranych aspektach współczesnej kultury akademickiej

Anna Hryniewicka — 2025-12-21

Niniejsza publikacja, skierowana głównie do osób zajmujących się kształceniem uniwersyteckim, dotyczy szeroko pojętej kultury akademickiej. Przedstawia refleksje na temat wieloznaczności pojęcia „kultura”, czynników tworzących kulturę akademicką, funkcji szkoły wyższej, zmiennych sprzyjających powstaniu kryzysu idei uniwersytetu oraz obniżeniu się autorytetu nauczyciela akademickiego. Problematyka została ukazana w kontekście tradycyjnego modelu kształcenia, którego poznanie stwarza przesłanki do podjęcia działań ukierunkowanych na niwelowanie niekorzystnych tendencji prowadzących do zagubienia wartości ważnych dla współczesnego środowiska akademickiego.

Perswazyjność nietypowych zachowań cyników

Dominika Budzanowska-Weglenda — 2025-12-21

Starożytni filozofowie zazwyczaj dążyli do odkrycia prawdziwych wartości. Greccy myśliciele starali się urzeczywistniać je zarówno w życiu intelektualnym, jak i moralnym, często w sposób paradoksalny i nietypowy. Szczególnie dobrze widać to na przykładzie cyników, którzy uznawali cnotę za najwyższą wartość, możliwą do osiągnięcia jedynie poprzez życie zgodne z naturą. W związku z tym niemal całkowicie zerwali ze społecznymi konwencjami, czego przykładem jest życie Diogenesa z Synopy, ucznia Antystenesa. Diogenes Laertios pozostawił wiele znanych do dziś anegdot o Diogenesie, ukazujących jego ogromną siłę perswazji, przede wszystkim w formie pozawerbalnej. Mowa ciała, gesty, mimika, dotyk, spojrzenie, postawa ciała, dystans fizyczny, wygląd (w tym ubiór), organizacja przestrzeni spotkania, przedmioty oraz cechy głosu to niezwykle istotne aspekty komunikacji. W procesie porozumiewania się, zwłaszcza ukierunkowanym na perswazję, elementy pozawerbalne często stanowią najważniejszą część działania (actio) osoby pragnącej przekazać innym coś istotnego.

Zygmunt Szkopiak – ostatni minister spraw zagranicznych w rządzie RP na uchodźstwie (1986–1990). W stronę biografii

Michał Dworski — 2025-12-21

Artykuł przedstawia sylwetkę wybitnego działacza polskiej powojennej emigracji Zygmunta Szkopiaka (1921–2002), skupiając się na jego działalności naukowej, społecznej i politycznej w Wielkiej Brytanii. Celem szkicu jest usystematyzowanie najważniejszych etapów jego życia oraz ukazanie roli, jaką odegrał jako człowiek nauki, działacz społeczny, a w latach 1986–1990 minister spraw zagranicznych w rządzie RP na uchodźstwie. Artykuł koncentruje się zwłaszcza na wysiłkach Szkopiaka na rzecz ochrony dziedzictwa niepodległego państwa polskiego podczas zimnej wojny i przybliża też jego działania na rzecz polskiej diaspory po 1990 roku. Praca stanowi pierwszą próbę zarysowania naukowej biografii tego znaczącego działacza i jest podstawą do dalszych badań biograficznych nad jego trwałym wpływem na powojenną emigrację polityczną.

Wojenne „podróże” bratanków premiera Leopolda Skulskiego w latach 1914–1920 w świetle wspomnień ich potomków

Łukasz Kot — 2025-12-21

Artykuł przedstawia wojenne losy (1914–1920) trzech synów Eugeniusza Skulskiego: Jarosława, Zbigniewa i Bohdana, bratanków premiera Rzeczypospolitej Polskiej Leopolda Skulskiego, który pochodził z Zamościa. Tekst podzielono na trzy części. W pierwszej przedstawiono sylwetkę i dokonania premiera, a później ministra spraw wewnętrznych L. Skulskiego. W drugim przybliżono bohaterów artykułu – bratanków Skulskich. Ukazano także powiązania i relacje rodzinne. W trzeciej części dokonano rekonstrukcji trasy powrotu do Polski z uwzględnieniem najważniejszych wydarzeń, których uczestnikami byli bracia. Wartość artykułu podnosi fakt, że opiera się w dużej mierze na źródłach wywołanych w postaci wspomnień i relacji pochodzących od członków rodziny Skulskich.

Działalność Konsulatu Generalnego Stanów Zjednoczonych w Warszawie we wrześniu 1939 roku. Raport konsula Johna Kera Davisa

Ryszard Żelichowski — 2025-12-21

W dniu 21 września 1939 roku nastąpiła druga i ostatnia ewakuacja personelu dyplomatycznego niższej rangi oraz cudzoziemców z oblężonej przez Niemców Warszawy. Istotną rolę w tych wydarzeniach odegrał konsul generalny Stanów Zjednoczonych John Ker Davis, który opisał szczegółowo wydarzenia te w raporcie dla Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych Ameryki. Raport, którego zapis rozpoczyna się 5 września 1939 roku i kończy 28 września, należy do zbioru zaledwie kilku ocalałych dokumentów z amerykańskiej ambasady w Warszawie z okresu tuż przed wybuchem i początkowych dni II wojny światowej. Artykuł przedstawia niepublikowany dotąd w języku polskim dokument wraz z niezbędnymi komentarzami autora.

Od Berga do Bernsteina. Ideowe ścieżki lekturowe Stanisława Wojciechowskiego w listach z Anglii (1900–1905)

Małgorzata Bańkowska — 2025-12-21

W 1899 roku Stanisław Wojciechowski wraz z żoną Marią z Kiersnowskich wyjechał do Londynu, gdzie od 1893 roku mieściła się Centralizacja Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich. Tu rozpoczął pracę jako zecer w londyńskiej drukarni „Przedświtu”, a następnie w drukarni tołstojowców (Purleigh, Tuckton). Wypadki 1900 roku – odkrycie tajnej drukarni „Robotnika” w Łodzi i aresztowanie Józefa Piłsudskiego oraz rozłam w Polskiej Partii Socjalistycznej – spowodowały, że został zobligowany do przejęcia kierownictwa partii oraz podjęcia na nowo obowiązków redaktora „Robotnika”. Zachowana w Archiwum Akt Nowych w Warszawie i Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku jego korespondencja z lat 1900–1905 liczy ponad 140 listów adresowanych do członków Komitetu Zagranicznego PPS w Londynie, m.in. Bolesława Jędrzejowskiego, Feliksa Perla i Leona Wasilewskiego. Celem artykułu jest ukazanie piśmiennictwa ideowego i filozoficznego obecnego w listach przyszłego prezydenta, w tym prac Mikołaja Berga, Augusta Bebla, Eduarda Bernsteina i innych. W opracowaniu materiału wykorzystano metodę krytycznej analizy źródeł oraz metody bibliologiczne, w tym analizę bibliograficzną. Przeprowadzona analiza pozwoliła na odkrycie mało znanych kulisów działalności politycznej Wojciechowskiego w okresie angielskiej emigracji oraz wielu interesujących faktów związanych z jego życiem prywatnym i zainteresowaniem literaturą filozoficzną przełomu XIX i XX wieku.

Zachowana w Archiwum Akt Nowych w Warszawie i Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku korespondencja z lat 1900-1905 liczy ponad 140 listów, adresowanych do członków Komitetu Zagranicznego PPS w Londynie, m.in. Bolesława Jędrzejowskiego, Feliksa Perla i Leona Wasilewskiego.

Polskie ataszaty obrony w XXI wieku – analiza rozmieszczenia i liczebności oraz znaczenie dla dyplomacji obronnej

dr Sabina Olszyk — 2025-12-21

Ataszaty obrony, będące wyspecjalizowanymi placówkami wojskowymi działającymi przy ambasadach, odgrywają istotną rolę w realizacji strategicznych celów polityki bezpieczeństwa państwa poza jego granicami. Stanowią nie tylko element struktury dyplomatycznej, ale przede wszystkim narzędzie dyplomacji obronnej, umożliwiające budowanie oraz wzmacnianie relacji międzynarodowych w obszarze bezpieczeństwa. Artykuł koncentruje się na działalności polskich ataszatów obrony w pierwszych dwudziestu pięciu latach XXI wieku, analizując ich rozwój pod względem liczby oraz rozmieszczenia geograficznego. Przeprowadzona analiza ma charakter historyczno-deskrypcyjny i opiera się na danych empirycznych, pozwalając na identyfikację kluczowych obszarów aktywności polskich ataszatów. Wnioski płynące z badania umożliwiają lepsze zrozumienie roli tych podmiotów w kształtowaniu pozycji Polski na arenie międzynarodowej, zwłaszcza w kontekście współczesnych wyzwań geopolitycznych, zagrożeń asymetrycznych oraz rosnącego znaczenia wielostronnych mechanizmów bezpieczeństwa.

Patriotyzm zakorzeniony w tożsamości konstytucyjnej: teoria prawna odporności państwa demokratycznego

Paweł Maciąg — 2025-12-21

Artykuł przedstawia teoretyczno-prawną koncepcję patriotyzmu jako fundamentu odporności nowoczesnego państwa demokratycznego. Odwołując się do polskiej tradycji republikańskiej wskazuje, że konstytucjonalizm w Europie Środkowej rozwinął się wcześniej, niż się powszechnie zakłada i opierał się na obywatelskim rozumieniu władzy. Dziedzictwo to wzmacnia współczesną debatę o praworządności, legitymacji demokratycznej i tożsamości wspólnotowej. Analiza proponuje pojęcie patriotyzmu konstytucyjnego zakorzenionego w tożsamości. Taki patriotyzm harmonizuje doświadczenie historyczne narodu z normami i zobowiązaniami moralnymi wyrażonymi m.in. w Karcie Narodów Zjednoczonych i Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Wspiera zaufanie instytucjonalne, odpowiedzialność obywatelską i moralną odporność systemów demokratycznych. Artykuł dowodzi, że ta koncepcja patriotyzmu jest w pełni zgodna z normami współczesnego prawa międzynarodowego publicznego, może pełnić rolę czynnika stabilizującego i wzmacniającego rządy prawa oraz odporność demokratycznych państw konstytucyjnych.

Na marginesie książki Galla Anonima mit genezy Polski. Studium z historiozofii i hermeneutyki symboli dziejopisarstwa średniowiecznego Czesława Deptuły, wyd. 3, Wydawnictwo Werset, Lublin 2024, ss. 390

Artur Lis — 2025-12-21

RECENZJA:

Publikacji Czesława Deptuły pt. „Galla Anonima mit genezy Polski. Studium z historiozofii i hermeneutyki symboli dziejopisarstwa średniowiecznego”, wydanie III. Wydawnictwo Werset. Lublin 2024, ss. 390.

Dobre wychowanie – ideały i praktyki. O (nie)obecnym dyskursie. Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Dobre wychowanie – ideały i praktyki”, Akademia Zamojska, Zamość, 6 czerwca 2024 roku

Anna Jawor — 2025-12-21

Trzonem tekstu jest relacja z konferencji naukowej „Dobre wychowanie – ideały i praktyki”, która odbyła się w czerwcu 2024 roku w Zamościu. Kontekstem są rozważania na temat nieobecności problematyki dobrego wychowania we współczesnym dyskursie naukowym, jej znaczenia i wagi, jaką przywiązują doń „zwykli” ludzie. Organizacja konferencji ujawniła spore zainteresowanie tym zagadnieniem przedstawicieli różnych dyscyplin nauk społecznych i humanistycznych i może stanowić asumpt do prowadzenia badań empirycznych, poszerzania i pogłębiania refleksji na temat dobrego wychowania oraz jego przemian, a także napięć pomiędzy ideałami i praktykami w tym obszarze.

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Interdyscyplinarnej Konferencji Naukowej „III Interdyscyplinarne Forum Prawa MedycznegoPrawoiMedycyna”,Akademia Zamojska, Zamość, 29października 2025 roku

Jarosław Bubiło — 2025-12-21

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Interdyscyplinarnej Konferencji Naukowej „III Interdyscyplinarne Forum Prawa Medycznego Prawo i Medycyna”, Akademia Zamojska, Zamość, 29 października 2025 roku.

Ego-resiliency i poczucie własnej skuteczności a dobrostan u studentów: moderacyjna rola pasji

Agnieszka Bochniarz — 2025-12-21

Cel: Celem niniejszego badania była analiza dotycząca moderacyjnej roli pasji harmonijnej i obsesyjnej związku zachodzącego pomiędzy ego-resiliency, poczuciem własnej skuteczności a dobrostanem u studentów.

Metoda: Materiał badawczy uzyskano za pomocą metody sondażu diagnostycznego, w skład którego weszły następujące narzędzia badawcze: Skala Ego-Resiliency, Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES), Kwestionariusz Dobrostanu (PWBS) oraz Self-Report Passion Scale.

Wyniki: Związek między zmiennymi został sprawdzony z wykorzystaniem analizy korelacyjnej i moderacyjnej. Analizy statystyczne wykazały, że pozytywny związek między ego-resiliency a dobrostanem jest moderowany przez pasję harmonijną, natomiast pasja obsesyjna nie pełniła funkcji moderatora.

Wnioski: Ego-resiliency oraz poczucie własnej skuteczności są istotnymi zmiennymi wiążącymi się z dobrostanem u studentów, a ich współdziałanie jest moderowane przez pasję harmonijną. Analizy moderacyjne wykazały, że pasja obsesyjna nie modyfikuje istotnie związków pomiędzy ego-resiliency poczuciem własnej skuteczności a dobrostanem.

Metoda: Materiał badawczy uzyskano za pomocą metody sondażu diagnostycznego, w skład którego weszły następujące narzędzia badawcze: Skala Ego-Resiliency, Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES), Ryff’s Psychological Well-Being Scales (PWB) oraz Self-Report Passion Scale.

Wyniki: Związek między zmiennymi został sprawdzony z wykorzystaniem analizy korelacyjnej i moderacyjnej. Analizy statystyczne wykazały, że pozytywny związek między ego-resilience a dobrostanem jest moderowany przez pasję harmonijną, natomiast pasja obsesyjna nie pełniła funkcji moderatora.

Relacje i postawy w rodzinie a korzystanie z nowoczesnych technologii i sztucznej inteligencji

Ewelina Okoniewska — 2025-12-21

Pozytywne postawy rodzicielskie i dobre relacje w rodzinie są czynnikami chroniącymi dzieci i młodzież przed problematycznym używaniem nowoczesnych technologii, takich jak: Internet, media społecznościowe, platformy e-learningowe czy sztuczna inteligencja. Są one źródłem szybkiego dostępu do szerokiej wiedzy, pozwalają rozwijać kreatywność, są również wsparciem dla dzieci z trudnościami, jednak wiążą się z nimi także zagrożenia dotyczące dostępu do nieodpowiednich treści, np. do materiałów przemocowych, seksualnych lub niebezpiecznych. Niekontrolowane korzystanie przez dzieci z nowoczesnych technologii może skutkować zaburzeniami ich rozwoju społecznego i emocjonalnego; wpływa też na ograniczony kontakt z rówieśnikami. W związku z tym ważna jest ochrona rodzicielska i kontrola nad korzystaniem przez dzieci i młodzież z nowoczesnych technologii. Rolą dorosłych jest rozmowa i edukacja poprzez otwartą komunikację z dziećmi oraz wzbogacanie swojej wiedzy.

Sztuczna inteligencja w życiu osobistym i zawodowym: spostrzeżenia studentów

Bernard Panasiuk — 2025-12-21

Celem niniejszego artykułu jest prezentacja wyników autorskiego badania dotyczącego wykorzystania technologii opartych na sztucznej inteligencji (AI) przez studentów Akademii Humanitas w Sosnowcu, Akademii Zamojskiej oraz Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Badanie zostało przeprowadzone w 2024 roku z zastosowaniem kwestionariusza ankietowego, a próba objęła łącznie 514 respondentów. Analiza danych miała charakter opisowy i uwzględniała m.in. zakres i częstotliwość korzystania z narzędzi AI, obszary ich zastosowania, ocenę przydatności wybranych rozwiązań, a także postrzegane korzyści i obawy związane z rozwojem technologii inteligentnych. Szczególną uwagę poświęcono ocenie wpływu AI na rynek pracy, wymagania kompetencyjne oraz przewidywane zmiany w obszarze zatrudnienia. Uzyskane wyniki wskazują na rosnącą obecność sztucznej inteligencji w życiu studentów oraz potrzebę dalszego wspierania rozwoju kompetencji cyfrowych w kontekście dynamicznych przemian społeczno-zawodowych.

Wybrane aspekty wpływu uzależnienia od internetowej pornografii perswazyjnej na sferę integralności seksualnej (poczucia przynależności do określonej płci) – próba diagnozy mechanizmów kształtowania orientacji psychoseksualnej wskutek nałogowej konsumpcji pornografii perswazyjnej w perspektywie prawnej i psychologicznej

Jarosław Bubiło — 2025-12-21

Artykuł ma charakter ogólnego analitycznego zarysu, wstępnego rozpoznania i wprowadzenia do problematyki oraz sformułowania hipotez badawczych dotyczących oddziaływania nałogowej konsumpcji internetowej pornografii perswazyjnej na sferę integralności i orientacji seksualnej pełnoletnich odbiorców na tle obowiązujących w UE i krajowych regulacji prawnych. Wywód jest próbą przedstawienia określonego gatunku legalnej pornografii dostępnej dla osób pełnoletnich w postaci autoginefilnej pornografii perswazyjnej oraz prawnych i psychologicznych implikacji wpływu nałogowej konsumpcji i uzależnienia od tego gatunku pornografii na sferę integralności (autonomii) seksualnej pełnoletnich odbiorców oraz kształtowania ich orientacji seksualnej (poczucia przynależności do danej płci). Przedmiotowa publikacja nie analizuje kwestii potencjalnej dostępności, ani wpływu pornografii perswazyjnej na osoby małoletnie, ale skupia uwagę wyłącznie na zobrazowaniu i analizie oddziaływania pornografii perswazyjnej na osoby pełnoletnie oraz związanych z tym implikacjach prawnych. Podstawową metodą zastosowaną w artykule jest analiza interpretacyjna aktów normatywnych. Rozważania obejmują stan prawny na październik 2025 roku.

Strony tytułowe

Paulina Tomczyk — 2025-12-21

Spis treści

Paulina Tomczyk — 2025-12-21

Facta Simonidis

Zmierzając ku katastrofie. Życie i twórczość Stanisława Piętaka

Zmiana w perspektywie doświadczeń biograficznych

Nieznane włoskie ilustracje ornitologiczne ze zbiorów Rudolfa II. Wstępne omówienie Cod. Min. 24 z Austriackiej Biblioteki Narodowej

Kościół parafialny w Czarnokońcach Wielkich. Zapomniana fundacja Erazma Wolańskiego

Muzeum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II – między strukturą uniwersytetu a instytucją kultury

O sposobach nazwania naukowej wiedzy o rodzinie w kontekście jej pedagogicznego profilu

Edukacyjna i wychowawcza misja sztuki a rodzina

Postawy religijne i etyczno-moralne nauczycieli rzymskokatolickich i greckokatolickich szkół ludowych w Galicji w okresie przed autonomią (w świetle dyrektyw władz kościelnych i cerkiewnych)

Nauczanie religii w szkołach w świetle statutów synodów diecezjalnych z okresu międzywojennego (1918–1939)

Wolontariat jako przedmiot badań pedagogicznych

Rola środowiska wychowawczego w dokonywaniu wyborów w biografiach mężczyzn pozbawionych wolności

Wołoskie dziedzictwo językowe w pejzażu onomastycznym powiatu tomaszowskiego

Angielski i maoryski – relacje bilateralne i fonologiczne interpretacje zapożyczeń

Banalne źródła strachu: Alfred Hitchcock i horror

O wybranych aspektach współczesnej kultury akademickiej

Perswazyjność nietypowych zachowań cyników

Zygmunt Szkopiak – ostatni minister spraw zagranicznych w rządzie RP na uchodźstwie (1986–1990). W stronę biografii

Wojenne „podróże” bratanków premiera Leopolda Skulskiego w latach 1914–1920 w świetle wspomnień ich potomków

Działalność Konsulatu Generalnego Stanów Zjednoczonych w Warszawie we wrześniu 1939 roku. Raport konsula Johna Kera Davisa

Od Berga do Bernsteina. Ideowe ścieżki lekturowe Stanisława Wojciechowskiego w listach z Anglii (1900–1905)

Polskie ataszaty obrony w XXI wieku – analiza rozmieszczenia i liczebności oraz znaczenie dla dyplomacji obronnej

Patriotyzm zakorzeniony w tożsamości konstytucyjnej: teoria prawna odporności państwa demokratycznego

Na marginesie książki Galla Anonima mit genezy Polski. Studium z historiozofii i hermeneutyki symboli dziejopisarstwa średniowiecznego Czesława Deptuły, wyd. 3, Wydawnictwo Werset, Lublin 2024, ss. 390

Dobre wychowanie – ideały i praktyki. O (nie)obecnym dyskursie. Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Dobre wychowanie – ideały i praktyki”, Akademia Zamojska, Zamość, 6 czerwca 2024 roku

Sprawozdanie z Ogólnopolskiej Interdyscyplinarnej Konferencji Naukowej „III Interdyscyplinarne Forum Prawa MedycznegoPrawoiMedycyna”,Akademia Zamojska, Zamość, 29października 2025 roku

Ego-resiliency i poczucie własnej skuteczności a dobrostan u studentów: moderacyjna rola pasji

Relacje i postawy w rodzinie a korzystanie z nowoczesnych technologii i sztucznej inteligencji

Sztuczna inteligencja w życiu osobistym i zawodowym: spostrzeżenia studentów

Strony tytułowe

Spis treści

Table of Contents