Szpieg czy ofiara stalinowskiego szaleństwa? Izaak Goldsztajn (1892–1954). Biografia zapomniana

Paulina Korneluk; Justyna Korneluk

doi:10.56583/sz.2754

Data publikacji : 2025-12-31

Tom 15 (2025)

Szpieg czy ofiara stalinowskiego szaleństwa? Izaak Goldsztajn (1892–1954). Biografia zapomniana

dr Paulina Korneluk

https://orcid.org/0000-0003-3732-4976

Justyna Korneluk

https://orcid.org/0009-0009-4830-2642

DOI: https://doi.org/10.56583/sz.2754

Abstrakt

Niniejszy artykuł dotyczy zapomnianej w polskiej historiografii postaci Izaaka Goldsztajna. Urodził się on w 1892 roku w Zamościu i był siostrzeńcem Icchaka Lejba Pereca. Jego bratem był znany zamojski architekt i radny miejski Mojżesz Goldsztajn. Izaak Goldsztajn jako jedyny z rodziny przeżył Holokaust. Mieszkając w Polsce, należał do Bundu, a od lat 20. XX wieku pracował w Moskwie. Był komunistą — jak się wydaje — szczerze wierzącym w system. W latach 30. XX wieku pracował jako ekonomista i naukowiec. Czas II wojny światowej przeżył w Taszkiencie, a po zakończeniu wojny powrócił do Moskwy. Jego znajomość ze słynnym reżyserem Salomonem Michoelsem sprawiła, że Izaaka Goldsztajna posądzono o szpiegostwo na rzecz żydowskich nacjonalistów oraz USA. Został aresztowany, brutalnie przesłuchiwany i zmarł w więzieniu w 1954 roku. Artykuł ma na celu pokazanie tej postaci w szerszym kontekście rodzinnym i historycznym.

Słowa kluczowe:

Izaak Goldsztajn, ZSRR, komunizm, Józef Stalin, Żydzi w Związku Radzieckim

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Korneluk, P., & Korneluk, J. (2025). Szpieg czy ofiara stalinowskiego szaleństwa? Izaak Goldsztajn (1892–1954). Biografia zapomniana. Studia Żydowskie. Almanach, 15, 59–80. https://doi.org/10.56583/sz.2754

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Estraikh G., The Life, Death, and Afterlife of the Jewish Anti-Fascist Committee, „East European Jewish Affairs”, 48 (2018), no. 2, s. 139–148. DOI: https://doi.org/10.1080/13501674.2018.1524737

Kopciowski A., Z dziejów rodziny Pereców w Zamościu, w: Ortodoksja, emancypacja, asymilacja. Studia z dziejów ludności żydowskiej na ziemiach polskich w okresie rozbiorów, red. K. Zieliński, M. Adamczyk-Grabowska, Lublin 2003, s. 159–179.

Kopciowski A., Zagłada Żydów w Zamościu, Lublin 2005.

Lewin E., Z lwowskiego getta, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 1956, nr 17–18, s. 171–204.

Lustiger A., Czerwona księga. Stalin i Żydzi. Tragiczna historia Żydowskiego Komitetu Antyfaszystowskiego i radzieckich Żydów, tłum. E. Kaźmierczak, W. Leder, Warszawa 2004.

Manley R., To the Tashkent Station: Evacuation and Survival in the Soviet Union at War, London 2009.

Montefiore S.S., Stalin. Dwór czerwonego cara, tłum. M. Antosiewicz, Warszawa 2008.

Roberts G., Stalin’s Wars: From World War to Cold War 1939–1953, London 2006. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1np87q

Wasserstein B., On the Eve: The Jews of Europe before the Second World War, New York 2012.

Wołongiewicz M., Zasieczny A., Niemieckie źródła rozwoju lotnictwa w ZSRR, Warszawa 2020.

Костырченко Г.В., Тайная политика Сталина: власть и антисемитизм, Москва 2001 [Kostyrchenko G.V., Tainaya politika Stalina: vlast’ i antisemitizm, Moskva 2001].

Закурдаев И. В., Владимирский Централ. История Владимирской тюрьмы, Москва 2013 [Zakurdaev I.V., Vladimirskii Central. Istoriia Vladimirskoĭ tiur’my, Moskva 2013].

Сальман М., О Сергее Радлове и Осипе Мандельштаме (По архивным источникам) [Sal’man M., O Sergee Radlove i Osipe Mandel’shtame (Po arkhivnym istochnikam)], „Slavica Revalensia”, 2018, nr 5, c. 133–208. DOI: https://doi.org/10.22601/SR.2018.05.05

Скворцова С., Государственный еврейский театр, „Вестник Дальневосточной государственной научной библиотеки” [Skvortsova S., Gosudarstvennyi evreĭskii teatr, „Vestnik Dal’nevostochnoi gosudarstvennoi nauchnoi biblioteki”], 2015, nr 4, c. 86–96.

Черкасов П. П., ИМЭМО. Очерк истории, Москва 2016 [Cherkasov P.P., IMEMO. Ocherk istorii, Moskva 2016].

Табункина И. А., Профессор Б. А. Кржевский в Пермском университете, „Вестник Пермского университета. Российская и зарубежная филология”, [Tabunkina I.A., Professor B.A. Krzhevskii v Permskom universitete, „Vestnik Permskogo universiteta. Rossiiskaia i zarubezhnaia filologiia”], 2015, nr 3 (31), c. 136–148.