.

Filomena Sacco

doi:10.56583/frp.3264

Data publikacji : 2025-12-31

Nr 23 (2025)

Pozorna mądrość. Odpowiedzialność za edukację w obliczu sztucznej inteligencji

Filomena Sacco

https://orcid.org/0009-0005-9594-9095

DOI: https://doi.org/10.56583/frp.3264

Abstrakt

Jak zmienia się nauczanie uniwersyteckie, gdy narzędzie potrafi tworzyć teksty nieodróżnialne od tych pisanych przez studentów? Niniejszy artykuł podejmuje to pytanie, interpretując „Fajdrosa” Platona jako ramę hermeneutyczną, a społeczną naukę Kościoła jako ramę normatywną. Teza jest dwuczłonowa. Sztuczna inteligencja nie czyni taksonomii uczenia się przestarzałymi, lecz osłabia możliwość wnioskowania o procesie poznawczym na podstawie produktu, ponieważ wiarygodne teksty mogą być tworzone bez odpowiadającego im wysiłku intelektualnego. Powstaje zatem potrzeba oceny procesu poprzez udokumentowane dowody, omówienie dokonanych wyborów oraz przejrzyste ujawnienie sposobu użycia narzędzi. Z tego wyłania się zaskakujący wniosek. Deskryptory Dublińskie już teraz wymagają autonomii sądu, umiejętności argumentowania w warunkach niepełnej informacji oraz explicite przedstawionego toku rozumowania. Rodzi to „paideię sztuczności”, skoncentrowaną na ars interrogandi, krytycznej weryfikacji, świadomości etycznej, metapoznaniu oraz kompetencji powstrzymania się od użycia AI. Zwrócenie uwagi na materialną infrastrukturę sztucznej inteligencji oraz na nierówności poznawcze rozszerza dyskurs z odpowiedzialności indywidualnej na sprawiedliwość społeczną.

Słowa kluczowe:

sztuczna inteligencja, nauczanie uniwersyteckie, taksonomia Blooma, teologia moralna, etyka edukacji

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF (Italiano)

Zasady cytowania

Sacco, F. (2025). Pozorna mądrość. Odpowiedzialność za edukację w obliczu sztucznej inteligencji. Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie, (23), 108–130. https://doi.org/10.56583/frp.3264

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Fonti magisteriali e documenti

Commissione Teologica Internazionale, Quo vadis, humanitas? Pensare l’antropologia cristiana di fronte ad alcuni scenari sul futuro dell’umano (9 febbraio 2026), Cittŕ del Vaticano 2026.

Dicastero per la Dottrina della Fede – Dicastero per la Cultura e l’Educazione, Nota Antiqua et nova sul rapporto tra intelligenza artificiale e intelligenza umana (28 gennaio 2025), Cittŕ del Vaticano 2025.

Giovanni Paolo II, Lettera enciclica Laborem exercens (14 settembre 1981), in AAS 73 (1981), pp. 577 – 647.

Giovanni Paolo II, Lettera enciclica Sollicitudo rei socialis (30 dicembre 1987) in AAS 80 (1988) pp. 513–586.

Leone XIV, Lettera enciclica Magnifica humanitas sulla custodia della persona umana nel tempo dell’intelligenza artificiale (15 maggio 2026), Cittŕ del Vaticano 2026.

Pontificia Accademia per la Vita, Rome Call for AI Ethics, Roma 2020, in https://www.academyforlife.va/content/pav/it/events/assemblee-precedenti/workshop-intelligenza-artificiale.html [Accesso 19.08.2026].

Regolamento (UE) 2024/1689 del Parlamento europeo e del Consiglio del 13 giugno 2024 in https://eur-lex.europa.eu/legal-content/IT/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202401689 [Accesso 19.08.2026].

UNESCO, Guidance for Generative AI in Education and Research, Paris 2023, in https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research [Accesso 19.08.2026]

Studi

Anderson L.W., Krathwohl D.R. (edd.), A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing. A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives, New York 2001.

Benanti P., Oracoli. Tra algoretica e algocrazia, Bologna 2018.

Bender E.M., Gebru T., McMillan-Major A., Shmitchell S., On the Dangers of Stochastic Parrots. Can Language Models Be Too Big?, in: Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, New York 2021, pp. 610–623.

Biggs J., Enhancing Teaching through Constructive Alignment, Higher Education 1996, 32, pp. 347–364.

Bloom B.S. (ed.), Taxonomy of Educational Objectives. The Classification of Educational Goals. Handbook I: Cognitive Domain, New York 1956.

Brynjolfsson E., Li D., Raymond L.R., Generative AI at Work, Quarterly Journal of Economics 2025, 140/2, pp. 889–942.

Carr N., Internet ci rende stupidi? Come la Rete sta cambiando il nostro cervello, Milano 2011.

Cocorullo A., Il lavoro intellettuale nell’era dell’intelligenza artificiale. Una prospettiva sociologica, Dizionario di dottrina sociale della Chiesa. Le cose nuove del XXI secolo 2026, in https://www.dizionariodottrinasociale.it/Voci/Il_lavoro_intellettuale_nell_era_dell_intelligenza_artificiale_una_prospettiva_sociologica.html [Accesso 19.08.2026].

Dell’Acqua F. et al., Navigating the Jagged Technological Frontier. Field Experimental Evidence of the Effects of Artificial Intelligence on Knowledge Worker Productivity and Quality, Organization Science 2026, 37/2, pp. 403–423.

Derrida J., La pharmacie de Platon, in: Id., La dissémination, Paris 1972, pp. 77–213.

Dewey J., Democrazia e educazione, Firenze 1949 (ed. or. 1916).

Fidalgo A.G., Magnifica humanitas. Da un mea culpa storico alla denuncia delle nuove schiavitů, Blog dell’Accademia Alfonsiana, 12.06.2026, https://www.alfonsiana.org/blog-post/1629 [19.08.2026].

Floridi L., Etica dell’intelligenza artificiale. Sviluppi, opportunitŕ, sfide, Milano 2022.

Havelock E.A., Cultura orale e civiltŕ della scrittura. Da Omero a Platone, Roma-Bari 1973.

Noy S., Zhang W., Experimental Evidence on the Productivity Effects of Generative Artificial Intelligence, “Science 2023”, 381/6654, pp. 187–192.

Ong W.J., Oralitŕ e scrittura. Le tecnologie della parola, Bologna 1986.

Pallant J. L., Blijlevens J., Campbell A., Jopp R., Mastering Knowledge. The Impact of Generative AI on Student Learning Outcomes, Studies in Higher Education 2026, 51/4, pp. 714–735.

Panciroli C., Rivoltella P. C., Pedagogia algoritmica. Per una riflessione educativa sull’Intelligenza Artificiale, Brescia 2023.

Pizzichini A., Magnifica humanitas, ovvero la necessitŕ di tornare a pensare teologicamente la storia, Blog dell’Accademia Alfonsiana, 05.06.2026, https://www.alfonsiana.org/blog-post/1628 [Accesso 19.08.2026].

Platone, Fedro, in: Id., Tutti gli scritti, a cura di G. Reale, Milano 2000.

Vygotskij L.S., Pensiero e linguaggio. Ricerche psicologiche, Roma-Bari 1990.

Woodruff A. et al., How Knowledge Workers Think Generative AI Will (Not) Transform Their Industries, in: Proceedings of the CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, New York 2024, 641, pp. 1–26.

Xia Q., Weng X., Ouyang F., Lin T. T. J., Chiu T. K. F., A Scoping Review on How Generative Artificial Intelligence Transforms Assessment in Higher Education, International Journal of Educational Technology in Higher Education 2024, 21, 40.

Yusuf A., Pervin N., Román-González M., Generative AI and the Future of Higher Education. A Threat to Academic Integrity or Reformation?, International Journal of Educational Technology in Higher Education 2024, 21, 21.

Filomena Sacco

frep@aksim.edu.pl
https://orcid.org/0009-0005-9594-9095

Afiliacja:

Accademia Alfonsiana, Roma Polska

Biogram

Filomena Sacco č professoressa associata di teologia morale sociale presso il Pontificio Istituto Accademia Alfonsiana di Roma, professoressa invitata di teologia morale presso l’Universitŕ Pontificia Salesiana di Roma e la Pontificia Facoltŕ Teologica dell’Italia Meridionale Sez. San Luigi di Napoli