Paradoksy muzyki żydowskiej

Zofia Hartman

doi:10.56583/sz.2791

Published : 2025-12-31

Vol. 15 (2025)

Paradoxes of Jewish Music

Zofia Hartman

https://orcid.org/0009-0008-8090-3192

DOI: https://doi.org/10.56583/sz.2791

Abstract

Jewish music is a multifaceted cultural phenomenon, and its definition has long been a subject of controversy. Behind these definitional disputes, one finds conflicting tendencies and even paradoxes related to the practice and reception of music that is in some way connected to Jewish traditions. This article explores key questions concerning its authenticity, addressing whether imitations or transformations of Jewish musical themes should be included in its semantics. It also examines the tension between what is considered “traditional” and what is modern or contemporary, as well as the place of commercial music within its definition. These issues cannot be separated from their cultural and social context, a background particularly shaped by complicated Polish-Jewish relations. The processes of adaptation and creative synthesis taking place within socalled contact zones lead to the transformation of traditional musical elements into new artistic forms. At the same time, they emphasize the dichotomy between mass culture and the values of high artistic culture. Although deeply rooted in tradition, the phenomenon of Jewish music remains dynamic and susceptible to changing socio-historical conditions. The analysis of these factors requires an interdisciplinary approach that takes into account the diversity of research perspectives and the existence of tensions resulting from the functioning of this music at the intersection of cultural memory, commercialization, and artistic innovation.

Keywords:

Jews, culture, music, Jewish music, history, mass culture

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Hartman, Z. (2025). Paradoxes of Jewish Music. Jewish Studies. Almanac, 15, 29–42. https://doi.org/10.56583/sz.2791

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

References

Błaszczyk L.T., Żydzi w kulturze muzycznej ziem polskich w XIX i XX wieku. Słownik biograficzny, Warszawa 2014.

Bohlman P., Jewish Music and Modernity, New York 2008. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195178326.001.0001

Connell J., Gibson Ch., World Music. Deterritorializing Place and Identity, „Progress in Human Geography”, 28 (2004), no. 3, s. 342–361, https://doi.org/10.1191/0309132504ph493oa. DOI: https://doi.org/10.1191/0309132504ph493oa

Fater I., Muzyka żydowska w Polsce w okresie międzywojennym, tłum. E. Świderska, Warszawa 1997.

Freedman J., Klezmer America Jewishness, Ethnicity, Modernity, New York 2008. DOI: https://doi.org/10.7312/free14278

Fuks M., Muzyka ocalona. Judaica polskie, Warszawa 1989.

Gruber E.R., Virtually Jewish. Reinventing Jewish Culture in Europe, Berkeley 2002. DOI: https://doi.org/10.1525/9780520920927

Gruber E.R., Wierzchołek nieistniejącej góry, „Tygodnik Powszechny”, 2005, nr 27, https://www.tygodnikpowszechny.pl/wierzcholek-nieistniejacej-gory-126290 [dostęp 21.07.

Gzyl P., Klezmer z kula w akordeonie. Pożegnanie, „Dziennik Teatralny”, http://www.dziennikteatralny.pl/artykuly/klezmer-z-kula-w-akordeonie-pozegnanie.html [dostęp: 21.07.2025].

Halkowski H., Życie żydowskie, Kraków 2003.

Heskes I., Passport to Jewish Music. Its History, Traditions, and Culture, Westport-London 1994.

Idelsohn A., Jewish Music. Its Historical Development, New York 2011.

Jakubczyk-Ślęczka S., Klezmerskiej muzyki próba zrozumienia retrospektywna, „Kwartalnik Młodych Muzykologów UJ”, 2008, nr 2, s. 10–33.

Duch-Dyngosz M., Odzyskiwanie sąsiedztwa, „Miesięcznik Znak”, 2014, nr 713, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/7132014marta-duch-dyngoszodzyskiwanie-sasiedztwa/ [dostęp: 21.07.2025].

Koza ze styropianu, pejsy z pakuł. O współczesnej sztuce żydowskiej i pseudożydowskiej rozmawiają Alicja Cała, Ewa Koźmińska-Frejlak, Piotr Paziński, Ruta Pragier i Bella Szwarcman-Czarnota, „Midrasz”, marzec 2006, s. 9–12.

Lehrer E., Jewish Poland Revisited. Heritage Tourism in Unquiet Places, Bloomington 2013. DOI: https://doi.org/10.2979/6480.0

Pratt M.L., Arts of the Contact Zone, „Profession”, 1991, s. 33–40, http://www.jstor.org/stable/25595469 [dostęp: 21.07.2025].

Prokop-Janiec E., Kontakt i konflikt. Polsko-żydowska „contact zone”, „Tematy i Konteksty”, 2017, nr 7, s. 58–72. DOI: https://doi.org/10.15584/tik.2017.4

Prokop-Janiec E., Pogranicze polsko-żydowskie. Topografie i teksty, Kraków 2013.

Rogovoy S., The Essential Klezmer. A Music Lover’s Guide to Jewish Roots and Soul Music, from the Old World to the Jazz Age to the Downtown Avant-garde, Chapel Hill 2000.

Salmen W., The Post-1945 Klezmer Revival, in: Yiddish in the Contemporary World: Papers of the First Mendel Friedman International Conference on Yiddish, eds. G. Estraikh, M. Krutikov, Oxford 1999, s. 107–118.

Seroussi E., Music. The „Jew” of Jewish Studies, „Journal of the World Union of Jewish Studies”, 46 (2009), s. 3–84.

Siwak W., Muzyka etniczna w globalnej kulturze — wędrówka tożsamości?, w: Region, tożsamość, edukacja, red. J. Nikitorowicz, D. Misiejuk, M. Sobecki, Białystok 2005, s. 255–268.

Sokolińska J., Odrodzenie kultury żydowskiej w Europie, Gruber Ruth Ellen, „Gazeta Wyborcza”, 18.04.2005, https://wyborcza.pl/1,75517,2661455.html [dostęp: 20.08.2024].

Styczyński M., Folk music, world music, muzyka etniczna, muzyka ludowa. Co jest czym i dlaczego takie ważne? (Rozważania subiektywne), „Gadki z Chatki. Pismo folkowe”, 2000, nr 31, https://pismofolkowe.pl/artykul/folk-music-world-music-muzyka-etniczna-muzyka-ludowa-2716 [dostęp: 21.07.2025].

Szmeja M., Ruth Ellen Gruber. Odrodzenie kultury żydowskiej w Europie, tłum. A. Nowakowska, Sejny 2004.

Szwarcman D., Czy muzyka żydowska musi być kiczowata?, „Midrasz”, 2006, nr 3, s. 20.

Taylor T.D., Global Pop. World Music, World Markets, New York 1997.

The Cambridge Companion to Jewish Music, ed. J. Walden, Cambridge 2015.

Waligórska M., Klezmer’s Afterlife. An Ethnography of the Jewish Music Revival in Poland and Germany, New York 2013. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199995790.001.0001

Weiss I., Jewish Disneyland, „Midrasz”, 2006, nr 3, s. 21–23.

Zapiór L., The Music Traditions of the Ashkenazi Jews and Radical Jewish Culture. A Brief Outline of the Definitions and Content of Jewish Music in the Past and Nowadays, „Kwartalnik Młodych Muzykologów UJ”, 2020, nr 47, s. 215–227. DOI: https://doi.org/10.4467/23537094KMMUJ.20.049.13922