Samowychowanie jako odpowiedź na współczesne zagrożenia wolności

Imelda Chłodna-Błach

doi:10.56583/frp.3258

Data publikacji : 2025-12-31

Nr 23 (2025)

Samowychowanie jako odpowiedź na współczesne zagrożenia wolności

Imelda Chłodna-Błach

https://orcid.org/0000-0003-1606-7552

DOI: https://doi.org/10.56583/frp.3258

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem samowychowania w kontekście współczesnego rozumienia wolności. Wskazuje, że sama możliwość dokonywania wyborów nie gwarantuje człowiekowi prawdziwej wolności, ponieważ jego decyzje mogą być kształtowane przez presję społeczną, konsumpcjonizm, media, ideologie, nadmiar informacji czy uzależnienia. Odpowiedzią na te zagrożenia jest samowychowanie, rozumiane jako świadoma, dobrowolna i systematyczna praca nad własnym charakterem, wartościami i sposobem działania. Autorka podkreśla, że celem samowychowania jest nie tylko rozwój osobowości, lecz kształtowanie dojrzałej osobistości, zdolnej do świadomego kierowania własnym życiem. Szczególne znaczenie ma aktywność własna, która rozwija samodzielność, poczucie sprawstwa i odpowiedzialność. Proces samowychowania obejmuje wybór ideału, analizę warunków jego realizacji, poznanie i ocenę siebie, podejmowanie decyzji, kierowanie sobą oraz autokontrolę. Istotną rolę odgrywają rozum, wola, samopanowanie i zdolność rozpoznawania dobra. Samokontrola pozwala przekładać poznane dobro na działanie i kształtować trwałe dyspozycje charakteru. Artykuł ukazuje również wartość czasu wolnego jako przestrzeni refleksji i rozwoju. Ostatecznie samowychowanie zostaje przedstawione jako droga do dojrzałej wolności – wolności połączonej z odpowiedzialnością, prawdą, rozumem i zdolnością wyboru dobra.

Słowa kluczowe:

samowychowanie, wolność, odpowiedzialność, personalizm, formacja charakteru, samoposiadanie, samoopanowanie, pedagogika czasu wolnego, zagrożenia współczesnej kultury, rozwój osobistości

Inne teksty tego samego autora

Imelda Chłodna-Błach, Od geniuszu do wielkoduszności. Rola kultury w wychowaniu do patriotyzmu , Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie: Nr 8 (2018): POLSKA 1918. STULECIE ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Chłodna-Błach, I. (2025). Samowychowanie jako odpowiedź na współczesne zagrożenia wolności. Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie, (23), 23–39. https://doi.org/10.56583/frp.3258

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Arystoteles, Etyka nikomachejska, tłum. D. Gromska, Warszawa 2007.

Arystoteles, Polityka, tłum. L. Piotrowicz, Warszawa 2008.

Bilczewski J., Charakter. List pasterski arcybiskupa Józefa Bilczewskiego do uczniów szkół średnich i seminariów nauczycielskich, Poznań–Warszawa 1920.

Bojarska-Szot T., Samowychowanie drogą do świętości w świetle listu pasterskiego „Charakter” abp. Józefa Bilczewskiego, w: „Człowiek w Kulturze” nr 34 (2024), cz. 1, s. 147–169.

Chłodna-Błach I., Od paidei do kultury wysokiej. Filozoficzno-antropologiczne podstawy sporu o kulturę, Lublin 2016.

Cyceron, Pisma filozoficzne. De officiis (O powinnościach), tłum. W. Kornatowski, Warszawa 1960.

Cyceron, De oratore (O mówcy), tłum. B. Awianowicz, Kęty 2010.

Cyceron, Pisma filozoficzne. De republica (O państwie), W. Kornatowski, Warszawa 1960.

Cyceron, De senectute (O starości), tłum. Z. Cierniakowa, Warszawa 1963.

Cyceron, Tusculanae disputationes (Rozmowy tuskulańskie), I–V, Warszawa 1961.

Hehlmann W., Wörterbuch der Pädagogik, Stuttgart 1971.

Jan Paweł II, Parati semper (Dilecti amici). List apostolski do młodych całego świata z okazji Międzynarodowego Roku Młodzieży, Rzym 1985.

Jan Paweł II, Veritatis splendor. Encyklika o niektórych podstawowych problemach nauczania moralnego Kościoła, Warszawa 1993.

Jaroszyński P., Człowiek i nauka, Lublin 2008.

Jaroszyński P., Etyka. Dramat życia moralnego, Szczecinek 2013.

Jundziłł I., Aktywizacja wychowawcza młodzieży, Warszawa 1974.

Jundziłł I., O samowychowywaniu, Warszawa 1975.

Kulpaczyński S., Samowychowanie, w: „Seminare. Poszukiwania naukowe” nr 4 (1979), s. 195–213. DOI: https://doi.org/10.21852/sem.1979.14

Kunowski S., Podstawy pedagogiczne rozwijania życia wewnętrznego, w: Ku odnowie życia wewnętrznego, Warszawa 1972.

Okoń W., Słownik pedagogiczny, Warszawa 1975.

Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, cura et studio Petri Caramello, I–II, q. 19, a. 3, Marietti, Roma 1948.

Wojtyła K., Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, Lublin 1994.

Woroniecki J., Katolicka etyka wychowawcza, Lublin 2013, t. 2, s. 32–46.

Woroniecki J., Rozwój osobistości człowieka. Dynamiczny aspekt personalizmu, w: tenże, Umiejętność wychowania, Lublin 2024, s. 107–142.

Woroniecki J., W szkole wychowania, Lublin 2008.

Zalewski D., Sztuka samowychowania. Poradnik praktyczny, Lublin 2019.

Imelda Chłodna-Błach

frep@aksim.edu.pl
https://orcid.org/0000-0003-1606-7552

Afiliacja:

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II; Akademia Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu – Akademia Nauk Stosowanych Polska

Biogram

Imelda Chłodna-Błach – dr habilitowany, adiunkt w Katedrze Filozofii Kultury i Podstaw Retoryki KUL. Od 2007 r. wykładowca w Akademii Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu. Redaktor naczelna czasopisma „Studia Gilsoniana”, członek redakcji czasopisma „Roczniki Kulturoznawcze KUL”, sekretarz redakcji czasopisma „Człowiek w Kulturze”. Autorka m.in. książek: Edukacja amerykańska. Drogi i bezdroża (Lublin 2008), Od paidéi do kultury wysokiej. Filozoficzno-antropologiczne podstawy sporu o kulturę (Lublin 2016), From Paideia to High Culture. A Philosophical-Anthropological Approach (Peter Lang, Berlin 2020), Retoryka w dydaktyce akademickiej. Perspektywa pedagogiczno-filozoficzna (Kraków 2023). Jest również autorką kilkunastu haseł encyklopedycznych (m.in. w Powszechnej Encyklopedii Filozofii) oraz ponad 50 artykułów naukowych dotyczących zagadnień związanych z filozofią edukacji i wychowania, filozofią kultury, filozofią sztuki, retoryką. Zainteresowania naukowe obejmują obszary związane z filozofią kultury i cywilizacji, filozofią edukacji, sztuką retoryki, kulturą żywego słowa, technikami zapamiętywania.