Lekarska klauzula sumienia w obliczu możliwości współczesnej medycyny

Iwona Nowakowska; Joanna Zdanowska

doi:10.56583/frp.3298

Data publikacji : 2026-06-30

Nr 24 (2026)

Lekarska klauzula sumienia w obliczu możliwości współczesnej medycyny

Iwona Nowakowska

https://orcid.org/0009-0006-3109-9439

Joanna Zdanowska

https://orcid.org/0000-0002-1935-8817

DOI: https://doi.org/10.56583/frp.3298

Abstrakt

Kategoria sumienia w medycynie odgrywa szczególne znaczenie. Działania lekarzy z założenia ukierunkowane są na dobro pacjenta. Niemniej ze względu na specyfikę zawodu niejednokrotnie stają oni przed dylematem wyboru między własnymi przekonaniami a interesem pacjenta; jego oczekiwaniami a legalnymi możliwościami czy ograniczeniami organizacyjnymi, ekonomicznymi oraz technicznymi. Powyższe sytuacje mogą wpływać destrukcyjnie na relację lekarz – pacjent i zaburzać ich wzajemne zaufanie będące jedną z podstaw skutecznego leczenia. Celem pracy jest próba wskazania współczesnych źródeł dylematów lekarzy. Dla realizacji celu dokonano także analizy obecnie obowiązujących regulacji prawnych oraz norm deontologicznych gwarantujących lekarzom wolność sumienia. W pracy zidentyfikowano główne źródła dylematów moralnych lekarzy, upatrując je w niektórych rozwiązaniach pozyskanych dzięki rozwojowi naukowemu i technologicznemu (nie zawsze akceptowalnych dla wszystkich), jurydyzacji, biurokracji i ekonomizacji opieki zdrowotnej. Przedstawiono postulaty podjęcia działań w kierunku ograniczania źródeł generujących dylematy moralne lekarzy, chociażby poprzez zapewnienie stabilności prawa czy zasad finansowania placówek świadczących usługi medyczne, a także równoważenia interesu pacjenta i chęci zysku. Niemniej, zadanie to wydaje się niezwykle trudne z uwagi na konieczność zmian systemowych w ochronie zdrowia.

Słowa kluczowe:

klauzula sumienia, źródła dylematów, normy prawne i deontologiczne

Inne teksty tego samego autora

dr n. o zdr. inż. Iwona Nowakowska, dr n. o zdr. Joanna Zdanowska, OBOWIĄZEK ZACHOWANIA TAJEMNICY MEDYCZNEJ W DOBIE ROZWOJU NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII , Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie: Nr 19 (2023): INNOWACYJNA MEDYCYNA W SŁUŻBIE ZDROWIA

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Nowakowska, I., & Zdanowska , J. (2026). Lekarska klauzula sumienia w obliczu możliwości współczesnej medycyny. Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie, (24), 238–249. https://doi.org/10.56583/frp.3298

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Banaszak B., Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2009.

Bosek L., Problem zakresowej niekonstytucyjności art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w: Sprzeciw sumienia w praktyce medycznej – aspekty etyczne i prawne, red. P. Stanisz, J. Pawlikowski, M. Ordon, Lublin 2014.

Izdebski Z., Mazur J., Furman K., Kozakiewicz A., Białorudzki M., Humanizacja procesu leczenia i komunikacja kliniczna pomiędzy pacjentem a personelem medycznym w czasie pandemii COVID-19, wyd. 1, Warszawa 2023, s. 16, https://wuw.pl/data/include/cms//Humanizacja_procesu_leczenia_Izdebski_Z_Mazur_J_Furman_K_Kozakiewicz_A_Bialorudzki_M_2023.pdf [dostęp: 19.01.2025]. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323560500

Klinowski M., Czy sumienie zawodowe jest kwestią moralności?, „Przegląd Prawa Medycznego” 2019, nr 2.

Kodeks Etyki Lekarskiej, Załącznik do uchwały nr 5 Nadzwyczajnego XVI Krajowego Zjazdu Lekarzy z dnia 18 maja 2024 r., https://nil.org.pl/uploaded_images/1723037323_kel-2305.pdf [dostęp: 17.01.2025].

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U.1997 nr 78 poz. 483.

Kopeć M., Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, Warszawa 2016.

Kubicki L., Sumienie lekarza jako kategoria prawna, „Prawo i Medycyna” 1999, nr 4.

Mikulska E., Klauzula sumienia – w poszukiwaniu równowagi między moralnością a prawem, „Gubernaculum et Administrati” 2023, nr 1.

Nesterowicz M., Karczewska-Kamińska N., Prawa pacjenta w kontekście odmowy udzielenia świadczenia medycznego przez lekarza lub szpital (w związku z klauzulą sumienia), w: Sprzeciw sumienia w praktyce medycznej – aspekty etyczne i prawne, red. P. Stanisz, J. Pawlikowski, M. Ordon, Lublin 2014.

Okoński J., Przeszkody prawne w komunikacji medycznej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Iuridica” 2021, nr 97, https://www.czasopisma.uni.lodz.pl/Iuridica/article/download/8095/13158?inline=1 [dostęp: 18.01.2025]. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6069.97.03

Orzeszyna K., Klauzula sumienia jako gwarancja realizacji prawa do wolności sumienia, „Medyczna Wokanda” 2017, nr 9.

Pawlikowski J., Etyka medyczna w czasach jurydyzacji ochrony zdrowia, w: Etyka w medycynie. Między teorią a praktyką, red. A. Paprocka-Lipińska, R. Budziński, Gdańsk 2016.

Pawlikowski J., Kodeks Etyki Lekarskiej. Odc. 13: O swobodzie działań zawodowych, „Medycyna Praktyczna” 2014, nr 3.

Pawlikowski J., Sumienie lekarskie na bezdrożach współczesnej medycyny, w: Wyzwania i zagrożenia bioetyczne w XXI wieku, red. W. Sinkiewicz, R. Grabowski, Bydgoszcz 2018.

Sitarz O., Postulat usunięcia instytucji klauzuli sumienia z polskiego porządku prawnego, „Przegląd Prawa Medycznego” 2023, nr 3.

Świderska M., Zgoda pacjenta na zabieg medyczny, Toruń 2007, s. 196.

Świeca M., Klauzula sumienia – jako rozwiązanie kolizji norm prawa stanowionego z normami światopoglądowymi, „Prawo i Medycyna” 2013, nr 3-4.

Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, Dz. U. 2024.1287 t.j Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 października 2015 r., K 12/14, Dz. U. 2015, poz. 1633.

Zatyka E., Lekarska klauzula sumienia a prawo karne, https://czasopisma.marszalek.com.pl/images/pliki/tpn/2/TPN2012115.pdf [dostęp:18.01.2025].

Zielińska E. (red.), Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2014.

Zielińska E., Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz, red. E. Zielińska, Warszawa 2008.

Zoll A., Klauzula sumienia, w: Sprzeciw sumienia w praktyce medycznej – aspekty etyczne i prawne, red. P. Stanisz, J. Pawlikowski, M. Ordon, Lublin 2014.

Zomerski W., Efektywność praw człowieka a lekarska klauzula sumienia. Teoria. Prawo. Praktyka, „Folia Iuridica Universitatis Wratislaviensis” 2016, t. 5, nr 2, s. 77–96.

Iwona Nowakowska

frep@aksim.edu.pl
https://orcid.org/0009-0006-3109-9439

Afiliacja:

Akademia Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu – Akademia Nauk Stosowanych Polska

Biogram

Iwona Nowakowska – doktor nauk o zdrowiu inżynier, Adiunkt Wydziału Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu Akademii Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu. Zainteresowania naukowe koncentrują się wokół funkcjonowania podmiotów działalności leczniczej i procesów w nich zachodzących, organizacji i zarzadzania w ochronie zdrowia ze szczególnym uwzględnieniem obszarów organizacji pracy i zarzadzania jakością (w tym jakością pracy).

Joanna Zdanowska

frep@aksim.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-1935-8817

Afiliacja:

Uniwersytet Zielonogórski Polska

Biogram

Joanna Zdanowska – doktor nauk o zdrowiu, magister prawa i politologii. Adiunkt w Katedrze Prawa Pracy i Postępowania Cywilnego w Instytucie Nauk Prawnych Uniwersytetu Zielonogórskiego. Zainteresowania naukowe koncentrują się wokół prawa medycznego oraz prawa pracy ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki zatrudnienia w podmiotach leczniczych.