Resentyment jako psychospołeczna postawa adaptacyjna. Ujęcie teoretyczno-integracyjne

Mariusz G. Karbowski

doi:10.56583/frp.3266

Data publikacji : 2025-12-31

Nr 23 (2025)

Resentyment jako psychospołeczna postawa adaptacyjna. Ujęcie teoretyczno-integracyjne

Mariusz G. Karbowski

https://orcid.org/0000-0002-9806-6133

DOI: https://doi.org/10.56583/frp.3266

Abstrakt

Artykuł ma charakter teoretyczno-integracyjny. Jego celem jest uporządkowanie rożnych interpretacji pojęcia resentymentu poprzez zaproponowanie autorskiego ujęcia, w którym resentyment rozumiany jest jako psychospołeczna postawa adaptacyjna, kształtująca się w odpowiedzi na doświadczenia niesprawiedliwości, bezsilności oraz zagrożenia podmiotowości. W pierwszej części tekstu przedstawiono przegląd kluczowych tradycji interpretacyjnych resentymentu, obejmujących perspektywę filozoficzną, psychologiczną oraz socjologiczną, ze wskazaniem na istniejące rozbieżności definicyjne i fragmentaryczność dotychczasowych ujęć. Następnie zaproponowano integracyjny model resentymentu, uwzględniający jego komponenty emocjonalne, poznawcze i aksjologiczne oraz wymiar temporalny i kompensacyjny. W tym ujęciu resentyment nie jest traktowany wyłącznie jako zjawisko destrukcyjne, lecz jako proces regulacyjny, który w określonych warunkach może pełnić funkcję ochronną wobec tożsamości i poczucia kontroli jednostki. W końcowej części artykułu omówiono psychospołeczne i zdrowotne implikacje zaproponowanego modelu, wskazując na jego znaczenie dla badań nad jakością życia, funkcjonowaniem w sytuacjach granicznych oraz dalszych analiz interdyscyplinarnych.

Słowa kluczowe:

resentyment, postawa psychospołeczna, adaptacja, kompensacja, jakość życia

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Karbowski, M. G. (2025). Resentyment jako psychospołeczna postawa adaptacyjna. Ujęcie teoretyczno-integracyjne. Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie, (23), 136–170. https://doi.org/10.56583/frp.3266

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Aeschbach S., Ressentiment: An Anatomy. University of Geneva 2017. https://archive-ouverte.unige.ch/unige:103621 [dostęp: 19.01.2026].

Barefoot J. C., K. A. Dodge, B. L. Peterson, W. G. Dahlstrom, and R. B. Williams, The Cook-Medley Hostility Scale: Item Content and Ability to Predict Survival, Psychosomatic Medicine 1989, t. 51, nr 1, s. 46–57.

Blanch A., Y. Wang, S. Cao, Y. Dong, and L.-X. Xia, Hostile Attribution Bias and Angry Rumination: A Longitudinal Study of Undergraduate Students, PLOS One 2019, t. 14, nr 5, s. 1.

Blows E., L. Bird, J. Seymour, and K. Cox, Liminality as a Framework for Understanding the Experience of Cancer Survivorship: A Literature Review, Journal of Advanced Nursing 2012, t. 68, nr 10, s. 2155–2164.

Bombaerts G., A. Spahn, and E. Laes, Structuring Values and Normative Frameworks Using Schwartz’s Value Theory to Map the Three Tenets of Energy Justice, Energy Research & Social Science 2023, t. 104.

Bronfenbrenner U., The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design, Harvard University Press, Cambridge, Mass. 1979.

Buss A. H., and A. Durkee, An Inventory for Assessing Different Kinds of Hostility, Journal of Consulting Psychology 1957, t. 21, nr 4, s. 343–349.

Capelos T., and N. Demertzis, Sour Grapes:Ressentimentas the Affective Response of Grievance Politics, Innovation: The European Journal of Social Science Research 2022, t. 35, nr 1, s. 107–129.

Capelos T., L. Rori, and V. Georgiadou, Ressentiment and Discontent: Political Orientations and Emotional Roots of Violence in Times of Crisis, European Politics and Society 2025, s. 1–15.

Capelos T., M. Salmela, G. B. Sullivan, and S. Chrona, The Anti-Social Triad of Grievance Politics: An Integrated Model of Reactionism, Ressentiment, and Collective Narcissism, American Behavioral Scientist 2024, t. 69, nr 5, s. 526–551.

Capraro V., M. Dong, J.-W. van Prooijen, and P. A. M. van Lange, Self-Enhancement in Moral Hypocrisy: Moral Superiority and Moral Identity Are About Better Appearances, PLOS One 2019, t. 14, nr 7.

Carpenter C. J., A Meta-Analysis of the Functional Matching Effect Based on Functional Attitude Theory, Southern Communication Journal 2012, t. 77, nr 5, s. 438–451.

Carver C. S., and M. F. Scheier, On the Self-Regulation of Behavior 2012.

Cote, J. E., Identity Formation and the Psychosocial Approach in the Digital Age, Identity: An International Journal of Theory and Research 2021, t. 21, nr 3, s. 171–187.

Creasy K., Nietzsche on the Sociality of Emotional Experience, European Journal of Philosophy 2022, t. 31, nr 3, s. 748–768.

Demasi C., J. McCoy, and L. Littvay, Influencing People’s Populist Attitudes with Rhetoric and Emotions: An Online Experiment in the United States, American Behavioral Scientist 2024, t. 69, nr 5, s. 552–582.

Demertzis, N., The Political Sociology of Emotions. Essays on Trauma and Ressentiment, Routledge 2020.

Diessner R., and G. Lewis, Further Validation of the Gratitude, Resentment, and Appreciation Test (GRAT), The Journal of Social Psychology 2007, t. 147, nr 4, s. 445–447.

Drabarek A., Przedmiot aksjologii. Dyskusje o naturze wartości moralnych, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2019.

Dwan C., and C. Willig, Existential Uncertainty in the Patient Cancer Experience: Delimiting the Concept, Palliative and Supportive Care 2022, t. 21, nr 2, s. 247–253.

Eagly, A. H., and S. Chaiken, The Psychology of Attitudes, Harcourt Brace Jovanovich College Publishers, Fort Worth, TX 1993.

Erikson E. H., Childhood and Society, Norton, New York 1993.

Feather N. T., and K. Nairn, Resentment, Envy,Schadenfreude, and Sympathy: Effects of Own and Other’s Deserved or Undeserved Status, Australian Journal of Psychology 2010, t. 57, nr 2, s. 87–102.

Feather N. T., and R. Sherman, Envy, Resentment, Schadenfreude, and Sympathy: Reactions to Deserved and Undeserved Achievement and Subsequent Failure, Personality and Social Psychology Bulletin 2002, t. 28, nr 7, s. 953–961.

Feather N. T., Perceived Legitimacy of a Promotion Decision in Relation to Deservingness, Entitlement, and Resentment in the Context of Affirmative Action and Performance, Journal of Applied Social Psychology 2008, t. 38, nr 5, s. 1230–1254.

Ferrari D., Perceptions, Resentment, Economic Distress, and Support for Right-Wing Populist Parties in Europe, Politics and Governance 2021, t. 9, nr 3, s. 274–287.

Filek J., Z badań nad istotą wartości etycznych, Wydawnictwo Platan, Krakow 1996.

Folkman S., Stress: Appraisal and Coping, w: Encyclopedia of Behavioral Medicine, red. 2013, s. 1913–1915.

Grieder A., What Are Boundary Situations? A Jaspersian Notion Reconsidered, Journal of the British Society for Phenomenology 2014, t. 40, nr 3, s. 330–336.

Heidegger M., Bycie i czas, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

Herman J. L., Trauma and Recovery, BasicBooks, New York 2015.

Herman J. L., Truth and Repair: How Trauma Survivors Envision Justice, Basic Books, New York 2023.

Hoggett P., Politics, Identity, and Emotion, Routledge, London - New York 2016.

Hoogeveen S., E.-J. Wagenmakers, A. C. Kay, and M. Van Elk, Compensatory Control and Religious Beliefs: A Registered Replication Report across Two Countries, Comprehensive Results in Social Psychology 2019, t. 3, nr 3, s. 240–265.

Huddleston A., Nietzsche on Values, Philosophy Compass 2024, t. 19, nr 11.

Hume D., A Treatise of Human Nature, Oxford University Press, Oxford 2011.

Hvidt E. A., The Existential Cancer Journey: Travelling through the Intersubjective Structure of Homeworld/Alienworld, Health: An Interdisciplinary Journal for the Social Study of Health, Illness and Medicine 2015, t. 21, nr 4, s. 375–391.

Jaspers K., Existenzerhellung, 1932.

Jaspers K., R. De Rosa, and K. H. Bauer, Briefwechsel 1945-1968, Springer, Berlin ; New York 1983.

Jaspers M. H. K., Een Aantal Basisgegevens Van Maatschappelijk Werkers, Nederlands Instituut voor Maatschappelijk Werk Onderzoek-NIMAWO, ‘s-Gravenhage, 1971.

Johnston M., and C. Vogele, Benefits of Psychological Preparation for Surgery: A Meta-Analysis, Annals of Behavioral Medicine 1993, t. 15, nr 4, s. 245–256.

Karbowski M. G., A. Nowicka, A. Parfieńczyk, and T. Miłek, Determinants of Ressentiment in Mothers of Children Hospitalised in a Paediatric Ward, Pediatria i Medycyna Rodzinna 2026, t. 22, nr 2.

Karbowski M. G., and A. Nowicka, Experiencing Migraine and the Assessment of the Quality of Life in the Context of Feeling Ressentiment Considering Causes for Increasing Depression and Anxiety, Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio 2024, t. 59, nr 3, s. 125–140.

Karbowski M. G., Resentyment a negatywne doświadczenia z dzieciństwa jako predyktory zdrowia psychicznego, w: Od prewencji do terapii. Interdyscyplinarne podejście do zdrowia i choroby, t. 1, red. I. Mołdoch-Mendoń i K. Maciąg, Wydawnictwo Naukowe TYGIEL sp. z o.o., Lublin 2026, s. 174–194.

Karbowski M. G., Resentyment jako psychologiczny czynnik oraz zasób kompensacyjny w prehabilitacji chirurgicznej – Implikacje dla jakości życia i wyników leczenia: Ujęcie konceptualne – Przegląd systematyczny, w: Prehabilitacja w medycynie – trendy, wyzwania i perspektywy, red. M. A. Lewandowska, Wydawnictwo Naukowe TYGIEL sp. z o.o., Lublin 2026, s. 26–47.

Karbowski M. G., Ressentiment as a Silent Destroyer of Romantic Relationships: The Importance of Attachment Styles and Life Satisfaction in the Context of Relationship Duration, Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio 2026, t. 65, nr 1, s. 39–54.

Karbowski M., Czynniki modyfikujące doświadczenie cierpienia w przebiegu choroby Covid-19, Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie 2021, nr 14, s. 248–263.

Katsafanas P., Ressentiment and Identity, w: For, against, Together: Antagonistic Political Emotions, red. Lucy Osler and Thomas Szanto, Cambridge University Press 2025, s. 87–106.

Katz D., The Functional Approach to the Study of Attitudes, Public Opinion Quarterly 1960, t. 24, nr 2, Special Issue: Attitude Change.

Kay A. C., J. A. Whitson, D. Gaucher, and A. D. Galinsky, Compensatory Control: Achieving Order through the Mind, Our Institutions, and the Heavens, Current Directions in Psychological Science 2009, t. 18, nr 5, s. 264–268.

Kelly C. R., Donald J. Trump and the Rhetoric of Ressentiment, Quarterly Journal of Speech 2019, t. 106, nr 1, s. 2–24.

Kirmayer L. J., C. M. Worthman, S. Kitayama, R. Lemelson, and C. A. Cummings, Culture, Mind, and Brain: Emerging Concepts, Models, and Applications, Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom ; New York, NY 2020.

Kushner H. W., and H. W. Kushner, Essential Readings on Political Terrorism: Analyses of Problems and Prospects for the 21st Century, Gordian Knot Books Distributed by the University of Nebraska Press, New York Lincoln, Neb 2002.

La Fontaine J. d., Fables De La Fontaine, Librairie de L. Hachette & Cie, Paris 1876.

Lazarus R. S., and S. Folkman, The Concept of Coping, w: Stress and Coping: An Anthology, red. Alan Monat and Richard S. Lazarus, Columbia University Press, New York 1991, s. 207–227.

Levine M. E., S. W. Cole, D. R. Weir, and E. M. Crimmins, Childhood and Later Life Stressors and Increased Inflammatory Gene Expression at Older Ages, Social Science & Medicine 2015, nr 130 s. 16–22.

Linden M., and Christopher P. Arnold, Embitterment and Posttraumatic Embitterment Disorder (Pted): An Old, Frequent, and Still Underrecognized Problem, Psychotherapy and Psychosomatics 2021, t. 90, nr 2, s. 73–80.

Linden M., Posttraumatic Embitterment Disorder, Psychotherapy and Psychosomatics 2003, t. 72, nr 4, s. 195–202.

Little M., C. F. C. Jordens, K. Paul, K. Montgomery, and B. Philipson, Liminality: A Major Category of the Experience of Cancer Illness, Social Science & Medicine 1998, t. 47, nr 10, s. 1485–1494.

Maio G. R., and J. M. Olson, Value–Attitude‐Behaviour Relations: The Moderating Role of Attitude Functions, British Journal of Social Psychology 2011, t. 33, nr 3, s. 301–312.

Mandeville B., The Fable of the Bees: Or, Private Vices, Publick Benefits, Penguin Classics, London 2007.

Masten A. S., Resilience of Children in Disasters: A Multisystem Perspective, International Journal of Psychology 2020, t. 56, nr 1, s. 1–11.

Masten A. S., Resilience Theory and Research on Children and Families: Past, Present, and Promise, Journal of Family Theory & Review 2018, t. 10, nr 1, s. 12–31.

Mayer S. J., and C. G. Nguyen, Angry Reactionary Narcissists? Anger Activates the Link between Narcissism and Right-Populist Party Support, Politics and Governance 2021, t. 9, nr 3, s. 248–259.

Mead G. H., C. W. Morris, D. R. Huebner, and H. Joas, Mind, Self, and Society, University of Chicago Press, Chicago – London 2015.

Michailidis E., D. Xanthopoulou, and G. Michaelides, Daily Workplace Embitterment and Work-Related Rumination during Off-Job Time: Illegitimate Tasks as Antecedents and the Buffering Role of Appreciation, Work & Stress 2025, s. 1–23.

Mishra P., Age of Anger: A History of the Present, Farrar, Straus and Giroux, New York 2017.

Moń R., Warto czy należy? Studium na temat istoty i źródeł normatywności, Wydawnictwo Uniwersytetu

Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2016.

Nietzsche F., On the Genealogy of Morality, Broadview Press, Peterborough, ON 2023.

Nietzsche F., Z genealogii moralności, vis-a-vis Etiuda, Krakow 2022.

Noor M., N. Shnabel, S. Halabi, and A. Nadler, When Suffering Begets Suffering, Personality and Social Psychology Review 2012, t. 16, nr 4, s. 351–374.

O’Connor J. P., P. Holden, and J. J. Gagnier, Systematic Review: Preoperative Psychological Factors and Total Hip Arthroplasty Outcomes, Journal of Orthopaedic Surgery and Research 2022, t. 17, nr 1, s. 1–10.

Pavilanis A., M. Truchon, M. Achille, P. Cote, and M. J. L. Sullivan, Perceived Injustice as a Determinant of the Severity of Post-Traumatic Stress Symptoms Following Occupational Injury, Journal of Occupational Rehabilitation 2022, t. 33, nr 1, s. 134–144.

Popescu G. A., D. G. Minca, N. M. Jafal, C. V. Toma, S. T. Alexandrescu, R. V. Costea, and C. Vasilescu, Multimodal Prehabilitation in Major Abdominal Surgery–Rationale, Modalities, Results and Limitations, Medicina 2025, t. 61, nr 5, s. 33.

Posłuszna E., and J. Posłuszny, The Trouble with Ressentiment, Ruch Filozoficzny 2016, t. 71, nr 4.

Qin, G. and L. Zhang, Perceived Overall Injustice and Organizational Deviance–Mediating Effect of Anger and Moderating Effect of Moral Disengagement, Frontiers in Psychology 2022, t. 13.

Rodax N., M. Wrbouschek, K. Hametner, S. Paloni, N. Ruck, and L. Brixel, Ressentiment as Morally Disclosive Posture? Conceptual Issues from a Psychological Point of View, Review of Philosophy and Psychology 2021, t. 15, nr 2, s. 423–439.

Rosenberger P. H., P. Jokl, and J. Ickovics, Psychosocial Factors and Surgical Outcomes: An Evidence-Based Literature Review, Journal of the American Academy of Orthopaedic Surgeons 2006, t. 14, nr 7, s. 397–405.

Rutter M., Implications of Resilience Concepts for Scientific Understanding, Annals of the New York Academy of Sciences 2007, t. 1094, nr 1, s. 1–12.

Salmela M., and C. von Scheve, Emotional Roots of Right-Wing Political Populism, Social Science Information 2017, t. 56, nr 4, s. 567–595.

Salmela M., and T. Capelos, Ressentiment: A Complex Emotion or an Emotional Mechanism of Psychic Defences?, Politics and Governance 2021, t. 9, nr 3, s. 191–203.

Scheler M., Resentyment w strukturze systemów moralnych, Aletheia, Warszawa 2022.

Schmieder L., K. Gaynor, J. Lynch, and P. D’Alton, Perceived Injustice and Its Impact on Psychological Distress in Cancer Patients and Survivors, Supportive Care in Cancer 2023, t. 31, nr 7, s. 43.

Schnadelbach H., Filozofia w Niemczech 1831–1933, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.

Scott J. G., M. N. Mavros, S. Athanasiou, I. D. Gkegkes, K. A. Polyzos, G. Peppas, and M. E. Falagas, Do Psychological Variables Affect Early Surgical Recovery?, PLOS One 2011, t. 6, nr 5, s. 1–6.

Secinti E., S. Snyder, W. Wu, and C. E. Mosher, Preliminary Validation of the Injustice Experience Questionnaire in Patients with Advanced Cancer, Journal of Pain and Symptom Management 2023, t. 65, nr 4, s. 345–351.

Shavitt S., The Role of Attitude Objects in Attitude Functions, Journal of Experimental Social Psychology, 1990 t. 26, nr 2, s. 124–148.

Shepherd S., A. C. Kay, M. J. Landau, and L. A. Keefer, Evidence for the Specificity of Control Motivations in Worldview Defense: Distinguishing Compensatory Control from Uncertainty Management and Terror Management Processes, Journal of Experimental Social Psychology 2011, t. 47, nr 5, s. 949–958.

Sjastad H., R. F. Baumeister, and M. Ent, Greener Grass or Sour Grapes? How People Value Future Goals after Initial Failure, Journal of Experimental Social Psychology 2020, t. 88.

Smith T. W., and K. D. Frohm, What’s So Unhealthy About Hostility? Construct Validity and Psychosocial Correlates of the Cook and Medley Ho Scale, Health Psychology, 1985, t. 4, nr 6, s. 525–548.

Smith T. W., M. K. Pope, J. D. Sanders, K. D. Allred, and J. L. O’Keeffe, Cynical Hostility at Home and Work: Psychosocial Vulnerability across Domains, Journal of Research in Personality 1988, t. 22, nr 4, s. 525–548.

Southby K., T. Bidey, D. Grimes, Z. Khor, J. South, and A.-M. Bagnall, Together through Tough Times: A Qualitative Study of Community Resilience to Protect against Mental Health Issues in the Uk, Journal of Public Mental Health 2022, t. 21, nr 4, s. 279–287.

Szabo Z. P., N. Z. Meszaros, and I. Csertő, The Role of Perceived in-Group Moral Superiority in Reparative Intentions and Approach Motivation, Frontiers in Psychology 2017, t. 8.

Tappin, B. M., and R. T. McKay, The Illusion of Moral Superiority, Social Psychological and Personality Science 2016, t. 8, nr 6, s. 623–631.

TenHouten W. D., From Ressentiment to Resentment as a Tertiary Emotion, Review of European Studies 2018, t. 10, nr 4.

Tsimopoulou I., S. Pasquali, R. Howard, A. Desai, D. Gourevitch, I. Tolosa, and R. Vohra, Psychological Prehabilitation before Cancer Surgery: A Systematic Review, Annals of Surgical Oncology 2015, t. 22, nr 13, s. 4117–4123.

Ungar M., Multisystemic Resilience: Adaptation and Transformation in Contexts of Change 2021.

van de Ven N., M. Zeelenberg, and R. Pieters, Appraisal Patterns of Envy and Related Emotions, Motiv Emot 2012, t. 36, nr 2, s. 195–204.

Vinckier F., L. Rigoux, I. T. Kurniawan, C. Hu, S. Bourgeois-Gironde, J. Daunizeau, and M. Pessiglione, Sour Grapes and Sweet Victories: How Actions Shape Preferences, PLOS Comput Biol 2019, t. 15, nr 1.

Vindegaard N., and M. E. Benros, Covid-19 Pandemic and Mental Health Consequences: Systematic Review of the Current Evidence, Brain, Behavior, and Immunity 2020, t. 89, s. 531–542.

Watkins P. C., K. Woodward, T. Stone, and R. L. Kolts, Gratitude and Happiness: Development of a Measure of Gratitude, and Relationships with Subjective Well-Being, Social Behavior and Personality: an international journal 2003, t. 31, nr 5, s. 431–451.

Xu H., L. Begue, and R. Shankland, Guilt and Guiltlessness: An Integrative Review, Social and Personality Psychology Compass 2011, t. 5, nr 7, s. 440–457.

Zhong C. B., and K. Liljenquist, Washing Away Your Sins: Threatened Morality and Physical Cleansing, Science 2006, t. 313, nr 5792, s. 1451–1452.

Mariusz G. Karbowski

frep@aksim.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-9806-6133

Afiliacja:

Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Polska

Biogram

dr Mariusz G. Karbowski – doktor nauk społecznych z zakresu Psychologii, adiunkt Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, Katedra Psychologii. Aktualnie prowadzi badania z zakresu psychologii emocji oraz psychologii zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem psychologicznych, społecznych i zdrowotnych uwarunkowań resentymentu. Zajmuje się również problematyką jakości życia, zaufania pacjenta do lekarza, regulacji emocji, osobowości oraz psychospołecznych mechanizmów adaptacji. Prowadzi badania nad opracowaniem i walidacją autorskiego Kwestionariusza Resentymentu. Ekspert Polskiej Komisji Akredytacyjnej w Warszawie.