Dzisiejszy autorytaryzm państwa na polu edukacji – na przykładzie tzw. edukacji zdrowotnej

Artur Dąbrowski

doi:10.56583/frp.3259

##plugins.themes.libcom.datePublished## : 2025-12-31

Br. 23 (2025)

Dzisiejszy autorytaryzm państwa na polu edukacji – na przykładzie tzw. edukacji zdrowotnej

Artur Dąbrowski

##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##: https://doi.org/10.56583/frp.3259

Sažetak

Streszczenie

Artykuł analizuje wprowadzenie do polskich szkół przedmiotu „edukacja zdrowotna”, ze szczególnym uwzględnieniem zmian dokonanych w latach 2024–2026. Postawiono tezę, że konstytucyjnie dopuszczalna troska państwa o wiedzę i bezpieczeństwo zdrowotne uczniów może nabierać cech autorytaryzmu sektorowego, gdy administracja przekształca obowiązkową szkołę z miejsca przekazywania sprawdzalnych wiadomości w narzędzie formowania postaw, wartości i nawyków w dziedzinach należących do rdzenia autonomii osoby i rodziny. Analizie poddano podstawy programowe, ustawowe upoważnienia, prawa rodziców oraz standard strasburski. Następnie zestawiono współczesny model z marksistowsko-leninowską i peerelowską koncepcją wychowania. Wykazane podobieństwa mają charakter funkcjonalny, nie genealogiczny: dotyczą prymatu administracyjnie określonego celu społecznego, legitymizacji programu przez monopol „naukowości”, kształtowania pożądanych dyspozycji oraz przenoszenia oceny z wiedzy na życie ucznia. Rozdzielenie w 2026 roku obowiązkowej edukacji zdrowotnej i nieobowiązkowego komponentu „zdrowie seksualne” ogranicza konflikt, lecz go nie usuwa, ponieważ rdzeń obowiązkowy pozostaje szeroko formacyjny, a granica między oboma przedmiotami nie jest szczelna.

Detalji

##submission.citations##

##plugins.themes.libcom.statistics##

##plugins.themes.libcom.about_authors##

##plugins.themes.libcom.download_files##

PDF (Język Polski)

##plugins.themes.libcom.cit_rules##

Dąbrowski, A. (2025). Dzisiejszy autorytaryzm państwa na polu edukacji – na przykładzie tzw. edukacji zdrowotnej. Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie, (23), 40–55. https://doi.org/10.56583/frp.3259

##plugins.themes.libcom.altmetric##

##plugins.themes.libcom.share##

##plugins.themes.libcom.licence##

##submission.license.cc.by-nc-sa4.footer##

##submission.citations##

Akty prawne i orzecznictwo

ETPC, Dojan i inni przeciwko Niemcom, decyzja z 13 września 2011 r., skarga nr 319/08 i in.

ETPC, Folgero i inni przeciwko Norwegii [WI], wyrok z 29 czerwca 2007 r., skarga nr 15472/02.

ETPC, Kjeldsen, Busk Madsen i Pedersen przeciwko Danii, wyrok z 7 grudnia 1976 r., skargi nr 5095/71, 5920/72 i 5926/72.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 17 lipca 2026 r. w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, Dz.U. 2026, poz. 966.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 6 marca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego, Dz.U. 2025, poz. 378.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 7 kwietnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół, Dz.U. 2025, poz. 467.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 8 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, Dz.U. 2026, poz. 958.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 8 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum, technikum i branżowej szkoły II stopnia, Dz.U. 2026, poz. 947.

Ustawa z 14 grudnia 2016 r. — Prawo oświatowe, t.j. Dz.U. 2026, poz. 820.

Ustawa z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, t.j. Dz.U. 2022, poz. 1575 ze zm.

Literatura i dokumenty

Jan Paweł II, Familiaris consortio, Watykan 1981.

Lenin W.I., The Tasks of the Youth Leagues, 1920.

Leon XIII, Rerum novarum, Watykan 1891.

Linz J. J., Totalitarian and Authoritarian Regimes, Lynne Rienner Publishers, Boulder–London 2000.

Marks K., Engels F., Manifest komunistyczny, 1848.

Ministerstwo Edukacji Narodowej, Edukacja zdrowotna — pierwszy rok wdrażania przedmiotu w szkole, 13 listopada 2025 r.

Ministerstwo Edukacji Narodowej, Edukacja zdrowotna i edukacja zdrowotna — zdrowie seksualne. Rozporządzenia Ministra Edukacji podpisane, 23 lipca 2026 r.

Pius XI, Divini illius Magistri, Watykan 1929.

Sadowska J., „Urodzeni w PRL. Wychowanie socjalistyczne i jego efekty”, w: Dziedzictwo komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej, red. J. Sadowska, Białystok 2008, s. 145–159.

Wagner B., Strategia wychowawcza w PRL, Neriton, Warszawa 2009.

Artur Dąbrowski

frep@aksim.edu.pl

Ustanova:

Akcja Katolicka Archidiecezji Częstochowskiej Poljska

Biografski podaci

Dr Artur Dąbrowski – doktor nauk humanistycznych, teolog, nauczyciel dyplomowany, dziennikarz i publicysta. Prezes Akcji Katolickiej Archidiecezji Częstochowskiej oraz członek Rady ds. Apostolstwa Świeckich Konferencji Episkopatu Polski. W latach 2016–2023 pełnił funkcję rzecznika prasowego Akcji Katolickiej w Polsce. Jest dziennikarzem Radia Jasna Góra, współpracuje z Radiem Maryja, Telewizją Trwam, „Naszym Dziennikiem”, występując jako komentator spraw dotyczących Kościoła, edukacji, kultury i życia społecznego. Tworzy i prowadzi autorski kanał publicystyczny na YouTube @ArturDabrowskiInfo, na którym podejmuje najważniejsze zagadnienia religijne, społeczne i cywilizacyjne. Jest autorem książek i licznych publikacji, wśród których na uwagę zasługują: „Teologia laikatu w ujęciu Eugeniusza Werona SAC” oraz „Teolog na krawędzi potępienia”. Jako nauczyciel dyplomowany łączy pracę pedagogiczną z działalnością szkoleniową i ekspercką. Od 2019 roku jest nauczycielem konsultantem w Regionalnym Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli „WOM” w Częstochowie, wspierając nauczycieli oraz placówki oświatowe w doskonaleniu zawodowym i organizacji pracy dydaktyczno-wychowawczej. Ukończył studia podyplomowe z zakresu zarządzania pomocą społeczną, zarządzania oświatą oraz terapii rodzin i par. Posiada także przygotowanie specjalistyczne w dziedzinie edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością intelektualną – oligofrenopedagogiki – oraz edukacji i rehabilitacji osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu i zespołem Aspergera. Dr Dąbrowski był członkiem Rady Programowej Oddziału Terenowego Telewizji Polskiej S.A. w Katowicach. W latach 2020–2024 zasiadał w Prezydium Rady do spraw Polityki Senioralnej przy Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej. Za działalność społeczną, edukacyjną, kościelną i medialną został uhonorowany licznymi odznaczeniami. W 2022 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej nadał mu Srebrny Krzyż Zasługi. W tym samym roku Minister Edukacji i Nauki wyróżnił go Medalem Komisji Edukacji Narodowej. W 2019 roku otrzymał Medal Biskupa Teodora Kubiny za działalność na rzecz Akcji Katolickiej Archidiecezji Częstochowskiej, a w 2014 roku Medal „Mater Verbi” za pracę dziennikarską. Został również odznaczony odznaką „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi”.