Edukacja w budowaniu odporności społecznej na dezinformację i propagandę

Andrzej Pieczywok

doi:10.56583/frp.3294

Data publikacji : 2026-06-30

Nr 24 (2026)

Edukacja w budowaniu odporności społecznej na dezinformację i propagandę

Andrzej Pieczywok

https://orcid.org/0000-0002-4531-0630

DOI: https://doi.org/10.56583/frp.3294

Abstrakt

Propaganda i dezinformacja w XXI wieku odgrywają szczególną rolę w kontekście bezpieczeństwa międzynarodowego. Propaganda służy podmiotom do kształtowania opinii publicznej, natomiast dezinformacja polega na świadomym wprowadzaniu w błąd poszczególnych osób. Zarówno dezinformacja, jak i propaganda związane są bezpośrednio z mediami. Znaczącą rolę w XXI wieku odgrywają tzw. nowe media, czyli internet oraz media społecznościowe, ale także sztuczna inteligencja. Skala i tempo rozprzestrzeniania się informacji jeszcze nigdy nie były tak mocno związane z każdą sferą ludzkiego życia. Oznacza to, że działania dezinformujące oraz inne zniekształcenia informacyjne mogą powodować wysokie koszty społeczne. Jednym z najistotniejszych sposobów przeciwdziałania dezinformacji i propagandy jest edukacja realizowana poprzez różne formy i podmioty. Celem artykułu jest ukazanie wpływu edukacji w budowaniu odporności społecznej na dezinformację i propagandę. Artykuł składa się z czterech części: wprowadzenia, dezinformacji i manipulacji informacją w sterowaniu umysłem i emocjami człowieka, edukacyjnych form i podmiotów przeciwdziałania dezinformacji i propagandy oraz podsumowania.

Słowa kluczowe:

edukacja, odporność społeczna, zagrożenia, dezinformacja, propaganda

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Pieczywok , A. (2026). Edukacja w budowaniu odporności społecznej na dezinformację i propagandę . Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie, (24), 159–174. https://doi.org/10.56583/frp.3294

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bezpieczne wybory. Badanie opinii o (dez)informacji w sieci, red. M. Bochenek M., R. Lange, Warszawa 2019.

Bigaj M., Woynarowska M., Ciesiołkiewicz K., Klimowicz M., Panczyk M., Higiena cyfrowa dorosłych użytkowniczek i użytkowników internetu w Polsce, Warszawa 2023.

Broda E., Strömbäck J., Misinformation, disinformation, and fake news: lessons from an interdisciplinary, systematic literature review, „Annals of the International Communication Association” 2024, nr 48(2). DOI: https://doi.org/10.1080/23808985.2024.2323736

Cover R., Haw A., Thompson J. D., Remedying disinformation and fake news? The cultural frameworks of fake news crisis responses and solution-seeking, „International Journal of Cultural Studies” 2023, nr 26(2). DOI: https://doi.org/10.1177/13678779221136881

Digital Poland, Dezinformacja oczami Polaków 2024, https://digitalpoland.org/publikacje/ pobierz?id=70f40c4e-3fe1-4abd-9a32-02a26c324f18 [dostęp: 09.01.2025].

Haider J., Sundin O., Paradoxes of Media and Information Literacy. The Crisis of Information, Routledge, London 2022. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003163237

Kacała T., Dezinformacja i propaganda w kontekście zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2015, nr 2 (24). DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2015.02.03

Kapuściński R., Dwa światy, „Newsweek Polska” 2001, nr 16/17.

Kirkpatrick A. W., Randall T. E., Publishing, perishing, and the infodemic of fake science, w: Integrity of Scientific Research, red. J. Faintuch, S. Faintuch, Springer, Cham 2022. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-99680-2_5

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Zwalczanie dezinformacji w internecie: podejście europejskie, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52018DC0236 [dostęp: 28.02.2025].

Kozielecki J., Psychologiczne koncepcje człowieka, Warszawa 2000.

Kupiecki R., Bryjka F., Chłoń T., Dezinformacja międzynarodowa. Pojęcie, rozpoznanie, przeciwdziałanie, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2022.

Kwieciński Z., Socjopatologia edukacji, Olecko 1995.

Leksykon bezpieczeństwa informacyjnego, red. W. Fehler, Siedlce 2023.

Markowski A., Pawelec R., Manipulacja, w: Wielki słownik wyrazów obcych i trudnych, Warszawa 2001.

Mierzyńska A., Dezinformacja: Jak się przed nią chronić?, Warszawa 2022.

Motylińska P., Manipulacja informacją, w: Vademecum bezpieczeństwa, red. O. Wasiuta, R. Klepka, R. Kopeć, Wydawnictwo Libron, Kraków 2018.

Pedagogika, leksykon, red. Z. Milerski, B. Śliwerski, Warszawa 2000.

Płonkowski T., Amerykańska koncepcja społecznej odpowiedzialności dziennikarzy, Warszawa 1995.

Postprawda. Spojrzenie krytyczne, red. A. Pohl, Kraków 2018.

Simion M., Knowledge and Disinformation, „Episteme” 2023. DOI: https://doi.org/10.1017/epi.2023.25

Singer P. W., Brooking E. T., Nowy rodzaj wojny. Media społecznościowe jako broń, Kraków 2019.

Toso M., Mass media dzisiaj w świetle nauki społecznej Kościoła, tłum. T. Żeleźnik, „Społeczeństwo” 2001, nr 2.

Wachowicz M. J., Ujęcie teoretyczne pojęcia dezinformacji, „Wiedza Obronna” 2019, nr 1–2.

Zanussi K., Prawda czy towar?, w: Dziennikarski etos, red. Z. Kobylińskiej, R. D. Grabowskiego, Olsztyn 1996.

Andrzej Pieczywok

frep@aksim.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-4531-0630

Afiliacja:

Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Polska

Biogram

Andrzej Pieczywok – prof. dr hab. w dziedzinie nauk społecznych w dyscyplinie nauki o bezpieczeństwie. Jest autorem i współautorem wielu monografii i artykułów wydanych w kraju i zagranicą poświęconych m.in. teorii bezpieczeństwa, bezpieczeństwu publicznemu i społecznemu, metodologii badań nauk o bezpieczeństwie, edukacji dla bezpieczeństwa, a także cyberzagrożeniom. Członek Andragogicznego Towarzystwa Naukowego, Towarzystwa Wiedzy Obronnej, ekspert Centrum Studiów i Edukacji na Rzecz Bezpieczeństwa Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego, członek Rady Centrum Badawczo-Wdrożeniowego Uniwersytetu Kaliskiego oraz członek Rady Konsultacyjnej przy Centrum Badań nad Bezpieczeństwem Transgranicznym Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej.