Hermeneutyka serca. Rozumienie i przemiana

Michał Januszkiewicz

doi:10.56583/frp.3297

Data publikacji : 2026-06-30

Nr 24 (2026)

Hermeneutyka serca. Rozumienie i przemiana

Michał Januszkiewicz

https://orcid.org/0000-0002-1546-0494

DOI: https://doi.org/10.56583/frp.3297

Abstrakt

Zaproponowany projekt hermeneutyki serca ma charakter wstępny i przeglądowy. Jego celem nie jest zaproponowanie jakiejś nowej wersji hermeneutyki, ale pokazanie tego, co być może należałoby nazwać jej rdzeniem. Można go opisać zrazu najbardziej ogólnie, mianowicie jako przejście od pytania epistemologicznego – jak poznajemy? – do pytania fenomenologiczno-hermeneutycznego, czy egzystencjalnego: jaką postawę przyjąć, aby sens mógł się nam odsłonić? Postawę tę wolno upatrywać w tym, co wielowiekowa tradycja filozoficzna i religijna określała mianem serca. Hermeneutyka serca to zatem hermeneutyka zanurzona w afektywnej fenomenologii hermeneutycznej. Serce nie daje się zredukować do metaforycznego ozdobnika, ale okazuje się miejscem, gdzie sens prawdziwie może się odsłonić. Owa prawdziwość (czystość czy otwartość serca) domaga się wszelako interpretacyjnego rewidowania i oczyszczania.

Słowa kluczowe:

Hermeneutyka serca, rozumienie, poznawanie, przemiana, interpretacja

Inne teksty tego samego autora

Michał Januszkiewicz, MINIMA MORALIA ALBO CNOTY NA CO DZIEŃ INNE SPOJRZENIE NA ETYKĘ , Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie: Nr 19 (2023): INNOWACYJNA MEDYCYNA W SŁUŻBIE ZDROWIA
Michał Januszkiewicz, Humanistyka i polityka , Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie: Nr 6 (2017): CHRZEŚCIJAŃSKI I NARODOWY WYMIAR KULTURY

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Januszkiewicz , M. (2026). Hermeneutyka serca. Rozumienie i przemiana. Fides, Ratio Et Patria. Studia Toruńskie, (24), 219–237. https://doi.org/10.56583/frp.3297

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Augustyn św., Dialogi filozoficzne, tłum. A. Świderkówna i in., Kraków 1999.

Augustyn św., Homilie na Ewangelie i Pierwszy list św. Jana, tłum. W. Szołdrski, W. Kania, Warszawa 1977.

Augustyn św., Wyznania, tłum. Z. Kubiak, Kraków 1994.

Aureliusz Augustyn, O Trójcy Świętej, tłum. M. Stokowska, Poznań 1962.

Bollnow O. F., Rozumienie krytyczne, w: Wokół rozumienia. Studia i szkice z hermeneutyki, tłum. G. Sowinski, Kraków 1993.

Dilthey W., Budowa świata historycznego w naukach humanistycznych, tłum. E. Paczkowska-Łagowska, Gdańsk 2004.

Gadamer H.-G., Czy poeci umilkną?, tłum. M. Łukasiewicz, Bydgoszcz 1998.

Gadamer H.-G., Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej, tłum. B. Baran, Warszawa 2013.

Heidegger M., Bycie i czas, tłum. B. Baran, Warszawa 1994.

Hildebrand von D., Serce. Rozważania o uczuciowości ludzkiej i uczuciowości Boga-Człowieka, tłum. J. Koźbiał, Poznań 1985.

Kartezjusz, Medytacje o pierwszej filozofii, tłum. M. i K. Ajdukiewiczowie, Warszawa 2010.

Orlik P., Fenomenologia świadomości aksjologicznej (Max Scheler – Dietrich von Hildebrand), Poznań 1995.

Pascal B., Myśli, tłum. T. Żeleński (Boy), Warszawa 1996.

Platon, Fajdros, tłum. W. Witwicki, w: tegoż Dialogi, t. 2, Kęty 1999.

Ricoeur P., Język tekst, interpretacja, tłum. P. Graff, K. Rosner, Warszawa 1989.

Ricoeur P., Konflikt hermeneutyk: epistemologia interpretacji, tłum. J. Skoczylas, w: tegoż Egzystencja i hermeneutyka. Rozprawy o metodzie, tłum. E. Bieńkowska i in., Warszawa 2003.

Saint-Exupery de A., Mały książę, tłum. P. Drzymała, Poznań 1996.

Scheler M., Istota i formy sympatii, tłum. A. Węgrzecki, Warszawa 1986.

Scheler M., Miłość i poznanie, w: tegoż Wolność, miłość, świętość, tłum. G. Sowinski, Kraków 2004.

Schleiermacher F., Hermeneutics and Criticism, And Other Writings, ed. by Andrew Bowie, Cambridge 1998. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511814945

Stein E., O zagadnieniu wczucia, tłum. D. Gierulanka, Kraków 2014.

Wierciński A., Niewyczerpalność rozumienia: od verbum interius do verbum entis, w: Słowo, doświadczenie, tajemnica, red. J. Kempa, M. Giglok, Katowice 2015.

Michał Januszkiewicz

frep@aksim.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-1546-0494

Afiliacja:

Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Polska

Biogram

Michał Januszkiewicz – profesor dr hab. (UAM); filozof literatury; autor wielu książek, m.in. Tropami egzystencjalizmu w literaturze polskiej XX wieku (1998); Stanisław Dygat (1999), W-koło hermeneutyki literackiej (2007); Horyzonty nihilizmu. Gombrowicz–Borowski–Różewicz (2009, Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego 2010), Kim jestem ja, kim jesteś ty? Etyka, tożsamość, rozumienie (Poznań 2012), W poszukiwaniu sensu. Phronesis i hermeneutyka (2016), Być i rozumieć. Rozprawy i szkice z humanistyki hermeneutycznej (2017); Bezdomność i bunt. Rzecz o Andrzeju Babińskim (2024), Antybohater. Horyzonty literatury i filozofii nowoczesnej (2026). Wykładał na uniwersytetach w Rosji i Czechach. Odbył staż w Albert–Ludwigs–Universität we Freiburgu im Breisgau. Stypendysta Fundacji Nauki Polskiej (2000). Jest m.in. członkiem International Institute for Hermeneutics, Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego oraz Towarzystwa im. Edyty Stein. Członek Rady Programowej Instytutu Literatury w Krakowie (2019–2024). W roku 2018 uhonorowany państwowym odznaczeniem „Zasłużony kulturze – Gloria Artis”.