Włoska podróż Gustawa Olizara jako doświadczenie formacyjne i źródło późniejszego kryzysu małżeńskiego w świetle jego pamiętników i listów Alojzego Felińskiego

Magdalena Patro-Kucab

doi:10.56583/fs.3080

Data publikacji : 2026-06-30

Tom 19 Nr 1 (2026)

Włoska podróż Gustawa Olizara jako doświadczenie formacyjne i źródło późniejszego kryzysu małżeńskiego w świetle jego pamiętników i listów Alojzego Felińskiego

dr hab. Magdalena Patro-Kucab, prof. UR

https://orcid.org/0000-0003-4018-4767

DOI: https://doi.org/10.56583/fs.3080

Abstrakt

Artykuł analizuje włoską podróż Gustawa Olizara jako doświadczenie formacyjne, które pośrednio wpłynęło na jego późniejszy kryzys małżeński. Podstawę źródłową stanowią fragmenty pamiętników Olizara oraz wyimki z listów Alojzego Felińskiego z lat 1818–1820. Zastosowanie metody opisowej i konfrontatywnej pozwoliło zestawić autobiograficzną interpretację wydarzeń z moralnym komentarzem mentora. Analiza pokazuje, że podróż do Włoch nie była bezpośrednią przyczyną rozpadu małżeństwa, lecz stworzyła warunki dla decyzji i relacji, które doprowadziły do późniejszych konfliktów. Szczególne znaczenie miało zawarte podczas pobytu we Włoszech małżeństwo z Karoliną de Molo oraz wynikające z niego napięcia kulturowe i obyczajowe. Studium ukazuje ambiwalentny charakter podróży elit przełomu XVIII i XIX wieku, łączącej funkcję formacyjną z możliwością destabilizacji życia prywatnego.

Słowa kluczowe:

Gustaw Olizar, Alojzy Feliński, podróż do Włoch, podróże elit, kryzys małżeński, ego-dokument, autobiografia, kultura elit przełomu XVIII i XIX wieku

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF
EPUB
HTML

Zasady cytowania

Patro-Kucab, M. (2026). Włoska podróż Gustawa Olizara jako doświadczenie formacyjne i źródło późniejszego kryzysu małżeńskiego w świetle jego pamiętników i listów Alojzego Felińskiego. Facta Simonidis, 19(1), 31–50. https://doi.org/10.56583/fs.3080

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Aleksandrowska, Elżbieta i in., oprac. Oświecenie. T. 4 z Bibliografia literatury polskiej „Nowy Korbut”. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966.

Balińska, Grażyna. Uzdrowiska dolnośląskie: Problemy rozwoju i ochrony wartości kulturowych do II wojny światowej. Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, 1991.

Cieński, Andrzej. „Kryteria oceny prozy pamiętnikarskiej”. Pamiętnik Literacki 66, nr 2 (1975): 17–36.

Cieński, Andrzej. Pamiętnikarstwo polskie XVIII wieku. Studia z Okresu Oświecenia 18. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1981.

Cieński, Andrzej. „Pamiętniki”. W Słownik literatury polskiego Oświecenia, redakcja Teresa Kostkiewiczowa. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977.

Cieński, Andrzej. Z dziejów pamiętników w Polsce. Studia i Monografie 311. Uniwersytet Opolski, 2002.

Czermińska, Małgorzata. Autobiograficzny trójkąt: Świadectwo, wyznanie, wyzwanie. Wyd. 2 zmienione. Horyzonty Nowoczesności 127. Universitas, 2020.

Domańska, Ewa. Mikrohistorie: Spotkania w międzyświatach. Wydawnictwo Poznańskie, 1999.

Kaczyński, Paweł. Rodzina w literaturze stanisławowskiej: Motywy – konwencje – poglądy. Acta Universitatis Wratislaviensis 3145. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2009.

Kostkiewiczowa, Teresa. Mnemozyne i córki: Pamięć w literaturze polskiej drugiej połowy XVIII wieku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2019.

Kostkiewiczowa, Teresa. Pamiętniki Stanisława Augusta na nowo odkryte. Arx Regia – Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum, 2015.

Kowal, Jolanta. „Strój modnej damy w zwierciadle polskiej satyry oświeceniowej (na wybranych przykładach)”. Perspektywy Kultury 43, nr 4/2 (2023): 119–136. https://doi.org/10.35765/pk.2023.430402.09.

Kucharski, Adam. „Staropolska turystyka uzdrowiskowa w XVIII wieku”. Czasy Nowożytne 23 (2010): 121–148.

Kulesza-Woroniecka, Iwona. Rozwody w rodzinach magnackich w Polsce XVI–XVIII wieku. Badania z Dziejów Społecznych i Gospodarczych 62. Wydawnictwo Historyczne, 2002.

Lejeune, Philippe. Wariacje na temat pewnego paktu: O autobiografii. Redakcja Regina Lubas-Bartoszyńska. Tłumaczenie Wincenty Grajewski. Universitas, 2001.

Loth, Roman, red. Mia–R. T. 3 z Dawni pisarze polscyod początków piśmiennictwa do Młodej Polski: Przewodnik biograficzny i bibliograficzny. Fundacja Akademia Humanistyczna; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2002.

Łopuszański, Bolesław. „Olizar Gustaw Henryk Atanazy”. W Niemirycz Władysław–Olszak Wacław, z. 4: Ogiński Michał–Olszak Wacław. T. 23 z Polski słownik biograficzny, redakcja Henryk Markiewicz i in. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1978.

Mazur, Elżbieta. Codzienność kuracjusza w uzdrowiskach na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX i początku XX wieku. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 2016.

Mączak, Antoni. Peregrynacje, wojaże, turystyka. Wyd. 2 popr. i uzup. Książka i Wiedza, 2001.

Mączak, Antoni. Życie codzienne w podróżach po Europie w XVI i XVII wieku. Życie Codzienne. Państwowy Instytut Wydawniczy, 1978.

Obremski, Krzysztof, red. Literatura dawna a współczesna humanistyka. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010.

Patro-Kucab, Magdalena. W kręgu spraw prywatnych i publicznych: Korespondencja Alojzego Felińskiego z lat 1795–1820. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2019.

Pekaniec, Anna. Autobiografki: Szkice o literaturze dokumentu osobistego kobiet. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020.

Pekaniec, Anna. „Literatura dokumentu osobistego kobiet: Ewolucja teorii, zmiany praktyk lekturowych”. Autobiografia: Literatura Kultura Media 2, nr 1 (2014): 13–28. https://doi.org/10.18276/au.2014.1.2-02.

Piotrowski, Wojciech. „Gustaw Henryk Atanazy Olizar”. W Słownik krzemieńczan 1805–1832, redakcja Wojciech Piotrowski. Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2005.

Piotrowski, Wojciech. „Gustaw Olizar (1798–1865)”. W Krzemieniec: Ateny Juliusza Słowackiego, redakcja Stanisław Makowski. Biblioteka Narodowa, 2004.

Ratajczakowa, Dobrochna. „Alojzy Feliński 1771–1820”. W Pisarze polskiego Oświecenia, redakcja Teresa Kostkiewiczowa i Zbigniew Goliński, t. 3. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.

Roćko, Agata. Pamiętniki polskich zesłańców na Syberię w XVIII wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2001.

Roćko, Agata. „Rzeczpospolita czasów saskich w pamiętniku Krzysztofa Zawiszy – świat wojen, żywiołów, niepokojów”. Napis 7 (2001): 313–321.

Sawicka, Franciszka. „Gustaw Olizar, poeta, publicysta, działacz społeczno-polityczny”. Czasopismo Zakładu Narodowego Imienia Ossolińskich, nr 14 (2003): 7–90.

Smaza, Klaudia. „Pamiętnikarska relacja Wirydianny Fiszerowej jako cenne źródło historyczne”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis: Studia Historicolitteraria 15 (2015): 36–44.

Stasiewicz, Krystyna. „Kobiece przyjemności w XVIII wieku”. W Przyjemność w kulturze epoki rozumu, redakcja Teresa Kostkiewiczowa. Wydawnictwo DiG, 2011.

Wdowik, Agata. „Polacy w Spa na trasie podróży w drugiej połowie XVIII wieku,” w Polski Grand Tour w XVIII i początkach XIX wieku, redakcja Agata Roćko. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 2014.

Wichrowska, Elżbieta. Twoja śmierć: Początki dziennika intymnego w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku. Wydawnictwo Spectrum Press, 2012.