Włoska podróż Gustawa Olizara jako doświadczenie formacyjne i źródło późniejszego kryzysu małżeńskiego w świetle jego pamiętników i listów Alojzego Felińskiego

Magdalena Patro-Kucab

doi:10.56583/fs.3080

Published : 2026-06-30

Vol. 19 No. 1 (2026)

Gustaw Olizar’s Trip to Italy as a Formative Experience and the Source of His Later Marital Crisis, as Reflected in His Diaries and Alojzy Feliński’s Letters

Magdalena Patro-Kucab

https://orcid.org/0000-0003-4018-4767

DOI: https://doi.org/10.56583/fs.3080

Abstract

This article analyzes Gustaw Olizar’s trip to Italy as a formative experience that indirectly influenced his later marital crisis. The primary sources used are excerpts from Olizar’s diaries and selections from Alojzy Feliński’s letters written between 1818 and 1820. The use of descriptive and comparative methods allows for a comparison of the autobiographical interpretation of events with the moral commentary of the author’s mentor. The analysis shows that the trip to Italy was not the direct cause of the dissolution of the marriage, but it created the conditions for decisions and relationships that led to later conflicts. Particularly significant was the marriage to Karolina de Molo, which took place during the stay in Italy, and the resulting cultural and social tensions. The study reveals the ambivalent nature of elite travel at the turn of the eighteenth and nineteenth centuries, combining a formative function with the potential to destabilize private life.

Keywords:

Gustaw Olizar, Alojzy Feliński, trip to Italy, elite travel, marital crisis, ego-document, autobiography, elite culture at the turn of the eighteenth and nineteenth centuries

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF (Język Polski)
EPUB (Język Polski)
HTML (Język Polski)

Citation rules

Patro-Kucab, M. (2026). Gustaw Olizar’s Trip to Italy as a Formative Experience and the Source of His Later Marital Crisis, as Reflected in His Diaries and Alojzy Feliński’s Letters. Facta Simonidis, 19(1), 31–50. https://doi.org/10.56583/fs.3080

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

References

Aleksandrowska, Elżbieta i in., oprac. Oświecenie. T. 4 z Bibliografia literatury polskiej „Nowy Korbut”. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966.

Balińska, Grażyna. Uzdrowiska dolnośląskie: Problemy rozwoju i ochrony wartości kulturowych do II wojny światowej. Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej, 1991.

Cieński, Andrzej. „Kryteria oceny prozy pamiętnikarskiej”. Pamiętnik Literacki 66, nr 2 (1975): 17–36.

Cieński, Andrzej. Pamiętnikarstwo polskie XVIII wieku. Studia z Okresu Oświecenia 18. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1981.

Cieński, Andrzej. „Pamiętniki”. W Słownik literatury polskiego Oświecenia, redakcja Teresa Kostkiewiczowa. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977.

Cieński, Andrzej. Z dziejów pamiętników w Polsce. Studia i Monografie 311. Uniwersytet Opolski, 2002.

Czermińska, Małgorzata. Autobiograficzny trójkąt: Świadectwo, wyznanie, wyzwanie. Wyd. 2 zmienione. Horyzonty Nowoczesności 127. Universitas, 2020.

Domańska, Ewa. Mikrohistorie: Spotkania w międzyświatach. Wydawnictwo Poznańskie, 1999.

Kaczyński, Paweł. Rodzina w literaturze stanisławowskiej: Motywy – konwencje – poglądy. Acta Universitatis Wratislaviensis 3145. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2009.

Kostkiewiczowa, Teresa. Mnemozyne i córki: Pamięć w literaturze polskiej drugiej połowy XVIII wieku. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2019.

Kostkiewiczowa, Teresa. Pamiętniki Stanisława Augusta na nowo odkryte. Arx Regia – Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego w Warszawie – Muzeum, 2015.

Kowal, Jolanta. „Strój modnej damy w zwierciadle polskiej satyry oświeceniowej (na wybranych przykładach)”. Perspektywy Kultury 43, nr 4/2 (2023): 119–136. https://doi.org/10.35765/pk.2023.430402.09.

Kucharski, Adam. „Staropolska turystyka uzdrowiskowa w XVIII wieku”. Czasy Nowożytne 23 (2010): 121–148.

Kulesza-Woroniecka, Iwona. Rozwody w rodzinach magnackich w Polsce XVI–XVIII wieku. Badania z Dziejów Społecznych i Gospodarczych 62. Wydawnictwo Historyczne, 2002.

Lejeune, Philippe. Wariacje na temat pewnego paktu: O autobiografii. Redakcja Regina Lubas-Bartoszyńska. Tłumaczenie Wincenty Grajewski. Universitas, 2001.

Loth, Roman, red. Mia–R. T. 3 z Dawni pisarze polscyod początków piśmiennictwa do Młodej Polski: Przewodnik biograficzny i bibliograficzny. Fundacja Akademia Humanistyczna; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2002.

Łopuszański, Bolesław. „Olizar Gustaw Henryk Atanazy”. W Niemirycz Władysław–Olszak Wacław, z. 4: Ogiński Michał–Olszak Wacław. T. 23 z Polski słownik biograficzny, redakcja Henryk Markiewicz i in. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1978.

Mazur, Elżbieta. Codzienność kuracjusza w uzdrowiskach na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX i początku XX wieku. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 2016.

Mączak, Antoni. Peregrynacje, wojaże, turystyka. Wyd. 2 popr. i uzup. Książka i Wiedza, 2001.

Mączak, Antoni. Życie codzienne w podróżach po Europie w XVI i XVII wieku. Życie Codzienne. Państwowy Instytut Wydawniczy, 1978.

Obremski, Krzysztof, red. Literatura dawna a współczesna humanistyka. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010.

Patro-Kucab, Magdalena. W kręgu spraw prywatnych i publicznych: Korespondencja Alojzego Felińskiego z lat 1795–1820. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2019.

Pekaniec, Anna. Autobiografki: Szkice o literaturze dokumentu osobistego kobiet. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020.

Pekaniec, Anna. „Literatura dokumentu osobistego kobiet: Ewolucja teorii, zmiany praktyk lekturowych”. Autobiografia: Literatura Kultura Media 2, nr 1 (2014): 13–28. https://doi.org/10.18276/au.2014.1.2-02.

Piotrowski, Wojciech. „Gustaw Henryk Atanazy Olizar”. W Słownik krzemieńczan 1805–1832, redakcja Wojciech Piotrowski. Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2005.

Piotrowski, Wojciech. „Gustaw Olizar (1798–1865)”. W Krzemieniec: Ateny Juliusza Słowackiego, redakcja Stanisław Makowski. Biblioteka Narodowa, 2004.

Ratajczakowa, Dobrochna. „Alojzy Feliński 1771–1820”. W Pisarze polskiego Oświecenia, redakcja Teresa Kostkiewiczowa i Zbigniew Goliński, t. 3. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.

Roćko, Agata. Pamiętniki polskich zesłańców na Syberię w XVIII wieku. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2001.

Roćko, Agata. „Rzeczpospolita czasów saskich w pamiętniku Krzysztofa Zawiszy – świat wojen, żywiołów, niepokojów”. Napis 7 (2001): 313–321.

Sawicka, Franciszka. „Gustaw Olizar, poeta, publicysta, działacz społeczno-polityczny”. Czasopismo Zakładu Narodowego Imienia Ossolińskich, nr 14 (2003): 7–90.

Smaza, Klaudia. „Pamiętnikarska relacja Wirydianny Fiszerowej jako cenne źródło historyczne”. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis: Studia Historicolitteraria 15 (2015): 36–44.

Stasiewicz, Krystyna. „Kobiece przyjemności w XVIII wieku”. W Przyjemność w kulturze epoki rozumu, redakcja Teresa Kostkiewiczowa. Wydawnictwo DiG, 2011.

Wdowik, Agata. „Polacy w Spa na trasie podróży w drugiej połowie XVIII wieku,” w Polski Grand Tour w XVIII i początkach XIX wieku, redakcja Agata Roćko. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 2014.

Wichrowska, Elżbieta. Twoja śmierć: Początki dziennika intymnego w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku. Wydawnictwo Spectrum Press, 2012.