Kobiety w Rzeczypospolitej Babińskiej

Dariusz Chemperek

doi:10.56583/fs.3079

Published : 2026-06-30

Vol. 19 No. 1 (2026)

Women in the “Republic of Babin”

Dariusz Chemperek

https://orcid.org/0000-0003-1702-7974

DOI: https://doi.org/10.56583/fs.3079

Abstract

This article explores the mechanism of self-presentation among women within the Republic of Babin (Rzeczypospolita Babińska, 1601–1677) who spoke candidly at the table in male company. Their humorous narratives, preserved in the so-called Babin Records (rejestry babińskie), reveal the diverse ways in which these women perceived their world while illustrating the social standing of women within the patriarchal reality of the seventeenth-century Polish nobility (szlachta koronna). This presence was remarkably limited; of the 413 recorded anecdotes, only seven were attributed to women. The content of these narratives portrays the authors as individuals with strong personalities who frequently defied conventional stereotypes. Notably, most of these anecdotes (four) were written by Protestant women during the tenure of Jakub Pszonka, a Reformed Evangelical, as the head of the Babin Commonwealth. This correlation suggests a link to the Reformation’s influence on elevating the role of women.

Keywords:

Old Polish literature, women, anecdote, hospitality, humor, patriarchy, Reformation

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF (Język Polski)
EPUB (Język Polski)
HTML (Język Polski)

Citation rules

Chemperek, D. (2026). Women in the “Republic of Babin”. Facta Simonidis, 19(1), 13–29. https://doi.org/10.56583/fs.3079

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

References

Banaś-Korniak, Teresa. „Błazeńskie porady medyczne staropolskich autorów sowizdrzalskich i babińskich”. W Pomiędzy uczonością a dydaktyzmem, redakcja Jan Malicki i Teresa Banaś-Korniak. Staropolskie Teksty i Konteksty 7. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2013.

Banaś-Korniak, Teresa. „Groteskowe ujęcie świata w zapiskach i wierszach twórców Rzeczypospolitej Babińskiej”. W Pomiędzy tragicznością a groteską: Studium z literatury i kultury polskiej schyłku renesansu i wstępnej fazy baroku. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach 2543. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2007.

Banaś-Korniak, Teresa. „Sowizdrzałowie i babińczycy o krainie mlekiem i miodem płynącej”. Literatura Ludowa 56, nr. 4–5 (2012): 19–26.

Bartoszewicz, Kazimierz. Rzeczpospolita Babińska. Nakładem Redakcyi „Przedświtu”, 1902.

Bem, Kazimierz. Calvinism in the Polish Lithuanian Commonwealth 1548–1648: The Churches and the Faithful. Brill, 2020. https://doi.org/10.1163/9789004424821.

Bem, Kazimierz. „Touching the Ark or Carrying It? Women and 16th- and 17th-Century Polish-Lithuanian Calvinism”. Church History and Religious Culture 103, nr. 3–4 (2023): 359–381. https://doi.org/10.1163/18712428-10303008.

Bibrzycki, Kazimierz. „Palczowski Zygmunt”. W Polski słownik biograficzny, redakcja Emanuel Rostworowski, t. 25. Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1980.

Buchwald-Pelcowa, Paulina. „Europejska respublica literraria o polskim Babinie”. W Literatura i pamięć kultury: Studia ofiarowane Profesorowi Stefanowi Nieznanowskiemu w pięćdziesięciolecie pracy naukowej, redakcja Sławomir Baczewski i Dariusz Chemperek. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2004.

Budka, Włodzimierz. „Zbór w Gorlicach i jego patroni”. Reformacja w Polsce 3 (1924): 134–141.

Czubek, Jan. „Wacław z Potoka Potocki: Nowe szczegóły do żywota poety”. Archiwum do Dziejów Literatury 8 (1894): 241–304.

Gacki, Józef. O rodzinie Jana Kochanowskiego, o jej majętnościach i fundacyach kilkanaście pism urzędowych. Gebethner i Wolf, 1869.

Grześkowiak, Radosław. „Rej między innymi: Rzeczpospolita Babińska a poeci”. W Mikołaj Rej w pięćsetlecie urodzin: Studia literaturoznawcze, redakcja Jacek Sokolski, Marcin Cieński i Anna Kochan. Oficyna Wydawnicza Atut; Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, 2007.

Kacprzak, Marta M. „Szesnastowieczna pieśń polska ewangelików reformowanych w kręgu wartości życia prywatnego i publicznego”. W Ewangelicyzm reformowany w Pierwszej Rzeczypospolitej: Dialog z Europą i wybory aksjologiczne w świetle literatury i piśmiennictwa XVI–XVII wieku, redakcja Dariusz Chemperek. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2015.

Kowalska, Halina. „Kaszowski Piotr”. W Polski słownik biograficzny, redakcja Emanuel Rostworowski, t. 12. Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1966–1967.

Kupisz, Dariusz i Mariusz Kozdrach. Kochanowscy w XV–XVIII wieku. Wydawnictwo Sejmowe; Instytut Technologii i Eksploatacji – PIB, 2018.

Kuś, Agnieszka. „Rzeczpospolita Babińska – parodia i utopia”. Odrodzenie i Reformacja w Polsce 47 (2003): 129–141.

MacCulloch, Diarmaid. Reformation: Europe’s House Divided; 1490–1700. Penguin History. Penguin Books, 2004.

Platt, Dobrosława. „Rzeczpospolita Babińska”. W Słownik literatury staropolskiej (średniowiecze, renesans, barok), redakcja Teresa Michałowska, Barbara Otwinowska i Elżbieta Sarnowska-Temeriusz. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.

Poraziński, Jarosław. Staropolska kultura śmiechu: Ludzie – teksty – konteksty. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2015.

Przyboś, Adam. „Komorowski Bartłomiej”. W Polski słownik biograficzny, redakcja Emanuel Rostworowski, t. 12. Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1966–1967.

Szaniawski, Franciszek Ksawery. „O Rzeczpospolitéy Babińskiéy: Rzecz czytana na publicznem posiedzeniu Towarzystwa Królewskiego Warszawskiego Przyjaciół Nauk, dnia 15 stycznia 1818 roku”. Pamiętnik Warszawski, czyli Dziennik Nauk i Umiejętności 10, nr 3 (1818): 307–330.

Tazbir, Janusz. „Rzeczpospolita Babińska w legendzie literackiej: Spór o znaczenie”. Przegląd Humanistyczny 90, nr 3 (1972): 1–19.

Tworek, Stanisław. „W kręgu sporów o Rzeczpospolitą Babińską”. Rocznik Lubelski 15 (1972): 155–168.

Urban, Wacław. „Umiejętność pisania w Małopolsce w drugiej połowie XVI wieku”. Przegląd Historyczny 68, nr 2 (1977): 231–257.

Windakiewicz, Stanisław. „O Rzeczypospolitej Babińskiej”. Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce 8 (1894): 4–29.