Od Berga do Bernsteina. Ideowe ścieżki lekturowe Stanisława Wojciechowskiego w listach z Anglii (1900–1905)

Małgorzata Bańkowska

doi:10.56583/fs.2944

Published : 2025-12-21

Vol. 18 No. 2 (2025)

From Berg to Bernstein: Stanisław Wojciechowski’s Ideological Reading Trajectories in Letters from England (1900–1905)

Małgorzata Bańkowska

DOI: https://doi.org/10.56583/fs.2944

Abstract

In 1899, Stanisław Wojciechowski and his wife Maria, née Kiersnowska, moved to London, where the headquarters of the Foreign Union of Polish Socialists had been located since 1893. There, he began working as a typesetter at the London press “Przedświt” (Dawn), and then at the Tolstoyan press (Purleigh, Tuckton). The events of 1900 – the discovery of the secret press of Robotnik in Łódź and the arrest of Józef Piłsudski, as well as the split in the Polish Socialist Party (PPS) – forced him to assume the leadership of the party and resume his duties as editor of Robotnik. Preserved in the New Records Archive in Warsaw and the Józef Piłsudski Institute in New York, his correspondence from 1900–1905 includes over 140 letters addressed to members of the Foreign Committee of the PPS in London, including Bolesław Jędrzejowski, Feliks Perl, and Leon Wasilewski. The aim of this article is to present the ideological and philosophical writings discussed in the letters of the future president, including the works of Mikołaj Berg, August Bebel, Eduard Bernstein, and others. The material was studied using critical source analysis and bibliological methods, including bibliographic analysis. The analysis revealed little-known details of Wojciechowski’s political activities during his exile in England, as well as many insights related to his private life and his interest in philosophical literature at the turn of the 19th and 20th centuries.

The correspondence preserved in the Central Archives of Modern Records in Warsaw and in the Józef Piłsudski Institute in New York, covering the years 1900–1905, includes more than 140 letters addressed to members of the Foreign Committee of the PPS in London, among them Bolesław Jędrzejowski, Feliks Perl, and Leon Wasilewski.

Keywords:

Stanisław Wojciechowski (1869–1953), Polish Socialist Party, socialism, political press

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF (Język Polski)
EPUB (Język Polski)
HTML (Język Polski)

Citation rules

Bańkowska, M. (2025). From Berg to Bernstein: Stanisław Wojciechowski’s Ideological Reading Trajectories in Letters from England (1900–1905). Facta Simonidis, 18(2), 265–285. https://doi.org/10.56583/fs.2944

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

References

Bieńkowski W., Kazimierz Kelles-Krauz. Życie i działalność, Kraków 1973.

Czajka B., „Polski Londyn” po raz pierwszy. Zarys działalności niepodległościowej polskich socjalistów w stolicy Wielkiej Brytanii pod koniec XIX i na początku XX wieku, „Polonia Inter Gentes”, 2021, nr 2, s. 75–88, https://doi.org/10.56583/pig.543. DOI: https://doi.org/10.56583/pig.543

De Gorgi R., Życie w imię Tołstoja. Szkic biograficzny Władimira G. Czertkowa (1854–1936), „Roczniki Humanistyczne”, 66 (2018), z. 1, s. 119–131, https://doi.org/10.18290/rh.2018.66.1-8. DOI: https://doi.org/10.18290/rh.2018.66.1-8

Gordeeva I., Remembering Tolstoyans: The Soviet/Russian Independent Peace Movement, in Search of a Russian Historical Tradition of Pacifism, w: Memory and Social Movements in Modern and Contemporary History, red. S. Berger, Ch. Koller, London 2024, s. 221–250. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-031-52819-4_11

Harasimowicz J. (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. 3, Wrocław 2006.

Kancewicz J., Polska Partia Socjalistyczna w latach 1892–1896, Warszawa 1984.

Kancewicz J., Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich. Organizacja i kierownictwo w latach 1893–1896, „Przegląd Historyczny”, 58 (1967), z. 1, s. 67–90.

Kielecki W., Feliks Perl (Res). Próba życiorysu, Warszawa 1929.

Motz-Abramowska S. [Edward Abramowski], Dobra nowina robotnikom wiejskim, cz. 1: O tem, jak możemy zdopyć [!] sobie teraz lepszą dolę?, cz. 2: Jak i kiedy robotnicy wiejscy otrzymają ziemię?, Londyn–Paryż 1892.

Myśliński J., Publicystyka Bolesława Limanowskiego okresu formowania polskiego niepodległościowego programu socjalistycznego (1886–1894), „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 32 (1993), nr 1, s. 23–38.

Pawluczuk Z., Konspirator i prezydent. Rzecz o Stanisławie Wojciechowskim, Lublin 1993.

Prekiel P., Edward Abramowski – myśliciel i wizjoner, „Doctrina. Studia Społeczno-Polityczne”, 20 (2023), s. 273–279. DOI: https://doi.org/10.34739/doc.2023.20.15

Rossa P., Romano Guardiniego ponowożytny obraz świata, w: Wiarygodność chrześcijaństwa w dyskusji z postmodernizmem, red. W. Szukalski, Bydgoszcz–Lublin 2013 (Biblioteka Teologii Fundamentalnej, t. 8), s. 151–159.

Schmidt J., August Bebel. Social Democracy and the Founding of the Founding of the Labour Movement, London 2020. DOI: https://doi.org/10.5040/9781788315937

Steczek-Czerniawska E., Stanisław Wojciechowski (1869–1953). Prezydent z Kalisza, Kalisz 2011.

Sztakelberg J.I, „Pamiętniki o polskich spiskach i powstaniach 1831–1864” N. W. Berga. Powstanie dzieła i jego losy, „Przegląd Historyczny”, 59 (1968), nr 1, s. 41–66.

Śliwa M., Bolesław Limanowski – twórca i badacz idei społecznych, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Folia 22. Studia Politologica”, 2 (2004), s. 3–13.

Śliwa M., Feliks Perl, Warszawa 1988.

Tomicki J., Polska Partia Socjalistyczna w latach 1892–1948, Warszawa 1983.

Warszawiak [E. Abramowski], Czego chcą socyliści, Londyn 1896.

Wołoczyński W., Brewiarzyk fotograficzny, wyd. 2, Lwów 1903.

Żychowski M., Bolesław Limanowski: 1835–1935, Warszawa 1971.