Religijne i etyczno-moralne postawy nauczycieli szkół ludowych w Galicji w czasach autonomii (w świetle wytycznych administracji państwowej oraz postulatów środowisk pedagogicznych)

Roman Pelczar

doi:10.56583/fs.3062

Published : 2026-07-28

Religious, Ethical, and Moral Attitudes of Elementary School Teachers in Galicia During the Period of Autonomy (in Light of State Administration Guidelines and the Demands of the Pedagogical Community)

prof. dr hab. Roman Pelczar

https://orcid.org/0000-0002-0612-0009

DOI: https://doi.org/10.56583/fs.3062

Abstract

The purpose of this article is to examine the religious and moral attitudes within the elementary school teaching community in Galicia during the period of autonomy. Teachers played a fundamental role not only in educating young people but also in their character formation. This aspect was particularly important to the state administration (both central and Galician), which required teachers to live according to specific religious, ethical, and moral principles. Galician educational circles were also actively engaged in discussions regarding the religious, ethical, and moral attitudes of elementary school teachers. These debates were conducted primarily in pedagogical journals. Galician educators also emphasized the necessity for teachers to exemplify model religious and moral conduct, given their crucial role in providing religious and moral education to schoolchildren.

Keywords:

Galicia, Galician autonomy, elementary schools in Galicia, elementary school teachers in Galicia, Austrian and Galician education legislation, Galician pedagogical thought during the period of autonomy

Most read articles by the same author(s)

Roman Pelczar, Religious and Ethical-Moral Attitudes of Roman Catholic and Greek Catholic Teachers in Folk Schools in Galicia in the Period Before Autonomy (in the Light of the Directives of the Church and Orthodox Authorities) , Facta Simonidis: Vol. 18 No. 2 (2025)

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF (Język Polski)
EPUB (Język Polski)
HTML (Język Polski)

Citation rules

Pelczar, R. (2026). Religious, Ethical, and Moral Attitudes of Elementary School Teachers in Galicia During the Period of Autonomy (in Light of State Administration Guidelines and the Demands of the Pedagogical Community). Facta Simonidis, online first 28 lipca 2026. https://doi.org/10.56583/fs.3062

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

References

Chmielowski, Józef. „Dwanaście artykułów nauczyciela ludowego”. Szkoła, nr 22 (1886): 170.

Dormus, Katarzyna. „Portret nauczyciela ludowego w świetle galicyjskich wspomnień szkolnych doby autonomicznej”. W Studia problemowe z historii wychowania na ziemiach polskich w XIX–XX wieku, redakcja Edmund Juśko, Jolanta Kamińska-Kwak i Roman Pelczar, 6–21. Wydawnictwo Regis, 2015.

Grabikowska, Helena. „Jakimi mają być nauczyciele i nauczycielki w szkole i poza szkołą, aby zjednać sobie miłość, szacunek i przywiązanie dzieci szkolnych, oraz poważanie i zaufanie rodziców?” Czasopismo Pedagogiczne 2, nr 2 (1913): 121–143.

Juśko, Edmund. Rada Szkolna Krajowa i jej działalność na rzecz szkoły ludowej w Galicji (1868–1921). TN KUL; Biblos, 2013.

Kliś, Andrzej. „Galicyjska szkoła w oczach dziecka wiejskiego”. W Problemy edukacji dziecka wiejskiego, redakcja Mieczysław Radochoński i Adam Horbowski. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Rzeszowie, 1996.

Majorek, Czesław. „Urzędowa koncepcja ideału nauczyciela szkoły ludowej w Galicji doby autonomicznej”. Rocznik Komisji Nauk Pedagogicznych 10 (1970): 207–221.

Meissner, Andrzej. Spór o duszę polskiego nauczyciela: społeczeństwo galicyjskie wobec problemów kształcenia nauczycieli. Galicja i Jej Dziedzictwo 11. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej, 1999.

Pelczar, Roman. Greckokatolickie szkoły trywialne w Galicji w latach 1774–1873 na przykładzie diecezji przemyskiej. Wydawnictwo Ruthenus, 2017.

Pelczar, Roman. Polskie i ruskie (ukraińskie) szkoły gminne w systemie oświaty ludowej w Galicji (do 1875 r.) Galicja i Jej Dziedzictwo 25. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2019.

Pelczar, Roman. Rzymskokatolickie szkoły trywialne w Galicji w latach 1774–1875. Wydawnictwo KUL, 2014.

Pelczar, Roman. „Szkolnictwo elementarne”. W Szkolnictwo i oświata w Galicji 1772–1918, redakcja Julian Dybiec, Jerzy Krawczyk, Andrzej Meissner i Kazimierz Szmyd, 21–79. Galicja i Jej Dziedzictwo 22. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2015.

Pelczar, Roman. Szkoły parafialne na pograniczu polsko-ruskim (ukraińskim) w Galicji w latach 1772–1869. Wydawnictwo KUL, 2009.

Pelczar, Roman i Jan Ryś. Wychowanie narodowe i patriotyczne w polskich szkołach ludowych w Galicji w latach 1772–1918. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2023.

Persowski, Franciszek. „Kartki z dziejów szkolnictwa w Galicji w I połowie XIX w. (głównie z terenu województwa rzeszowskiego)”. Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Rzeszowie, 4. Nauki Pedagogiczne 1967, 387–415.

Petryka, Eladiusz. „Jakie przymioty powinien posiadać dobry nauczyciel?” Szkoła, nr. 18/19 (1870): 273–278, 289–293.

Redakcja. „Nauka religii w szkołach galicyjskich”. Szkoła, nr 49 (1891): 589–593.

Saloni, Antoni. „Zadanie szkoły ludowej”. Szkoła, nr 39 (1887): 457–458.

Skoczek, Alojzy. O szkole ludowej. T. 1. Towarzystwo Przyjaciół Oświaty, 1869.

Smakulska, Wanda. „Sytuacja prawna nauczyciela szkoły ludowej pospolitej w Galicji w latach 1873–1914”. Rozprawy z Dziejów Oświaty 21 (1978): 55–83.

Świątek, Adam. „Problem patriotycznego wychowania ludu na łamach lwowskiej «Szkoły» w czasach autonomii galicyjskiej”. W Czasopiśmiennictwo XIX i początków XX wieku jako źródło do historii edukacji, 169–184. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2010. https://doi.org/10.18778/7525-439-6.14.

Trzaskowski, Bronisław. „O powinnościach nauczyciela, a w szczególności nauczyciela wiejskiego”. Szkoła, nr. 4/5 (1895): 45–46, 62–63.

Trzaskowski, Bronisław. „O wychowaniu młodzieży w duchu narodowym”. Szkolnictwo Ludowe 4, nr. 30–31 (1894): 243–245.

Wajda, Józef. „Kształcenie uczuć patriotycznych w szkole ludowej”. Szkoła, nr. 44–46 (1901): 365–368, 373–375, 382–383.

Wałęga, Agnieszka. „«Powinności» nauczyciela ludowego doby zaborów w przekazie czasopisma «Szkoła»”. Biuletyn Historii Wychowania, nr 42 (2020): 13–37. https://doi.org/10.14746/bhw.2020.42.2.

Wałęga, Agnieszka. „Obraz edukacji religijnej w Galicji 2. połowy XIX wieku w opinii współpracowników lwowskiej Szkoły”. Paedagogia Christiana 39, nr 1 (2017): 171–198. https://doi.org/10.12775/pch.2017.009.

Wojtowicz, Sylwester. „Prawne uwarunkowania nauczycieli pospolitych szkół ludowych w Galicji lat autonomii”. Scientific Bulletin of Chełm: Section of Pedagogy, nr 1 (2013): 80–89.