Postawy religijne i etyczno-moralne nauczycieli rzymskokatolickich i greckokatolickich szkół ludowych w Galicji w okresie przed autonomią (w świetle dyrektyw władz kościelnych i cerkiewnych)

Roman Pelczar

doi:10.56583/fs.2890

Data publikacji : 2025-12-21

Tom 18 Nr 2 (2025)

Postawy religijne i etyczno-moralne nauczycieli rzymskokatolickich i greckokatolickich szkół ludowych w Galicji w okresie przed autonomią (w świetle dyrektyw władz kościelnych i cerkiewnych)

prof. dr hab. Roman Pelczar

DOI: https://doi.org/10.56583/fs.2890

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie środowiska nauczycieli pracujących w szkołach elementarnych (ludowych) w Galicji. Bazę źródłową artykułu tworzą źródła drukowane oraz tematyczna literatura. Przedmiotem szczegółowych analiz stały się kwestie religijności oraz moralności nauczycieli, którzy żyli i pracowali w różnych lokalnych środowiskach. Nauczyciele odgrywali bardzo ważną rolę nie tylko w procesie edukacji dzieci, ale także w procesie ich wychowywania. W artykule zwrócono uwagę na różne uwarunkowania wpływające na te działania. Wspomniany aspekt pracy zawodowej nauczycieli był szczególnie istotny dla diecezjalnych władz Kościoła rzymskokatolickiego i Kościoła greckokatolickiego, które zakazywały nauczycielom złych zachowań religijnych i etyczno-moralnych. Dlatego duchowne władze zwierzchnie przygotowywały dla nich różne nakazy oraz instrukcje, w których precyzowały swoje oczekiwania wobec tej grupy zawodowej.

Słowa kluczowe:

Galicja, rzymskokatolickie szkoły ludowe, greckokatolickie szkoły ludowe, nauczyciele szkół ludowych, szkolnictwo elementarne, Rada Szkolna Krajowa

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF
EPUB
HTML

Zasady cytowania

Pelczar, R. (2025). Postawy religijne i etyczno-moralne nauczycieli rzymskokatolickich i greckokatolickich szkół ludowych w Galicji w okresie przed autonomią (w świetle dyrektyw władz kościelnych i cerkiewnych). Facta Simonidis, 18(2), 63–79. https://doi.org/10.56583/fs.2890

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Dormus K., Portret nauczyciela ludowego w świetle galicyjskich wspomnień szkolnych doby autonomicznej, w: Studia problemowe z historii wychowania na ziemiach polskich w XIX–XX wieku, red. E. Juśko, J. Kamińska-Kwak, R. Pelczar, Tarnów–Stalowa Wola 2015, s. 6–21.

Grabowska-Pieńkosz D., Zapisani w pamięci. Nauczyciele zaboru austriackiego w literaturze pamiętnikarskiej, Toruń 2015.

Juśko E., Rada Szkolna Krajowa i jej działalność na rzecz szkoły ludowej w Galicji (1868–1921), Lublin–Tarnów 2013.

Kiryk F., Mateszew S., Tyczyn w okresie rozbiorów i niewoli (1772–1918), w: 600 lat Tyczyna (1368–1968), red. T. Kowalski, Rzeszów 1973, s. 75–117.

Kliś A., Galicyjska szkoła w oczach dziecka wiejskiego, w: Problemy edukacji dziecka wiejskiego, red. M. Radochoński, A. Horbowski, Rzeszów 1996, s. 13–27.

Kliś A., Nauczyciel ludowy w opinii wsi galicyjskiej, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie”, 1999, z. 201, Prace z Historii Oświaty i Wychowania 5, s. 39–48.

Kumor B., Szkolnictwo ludowe w Diecezji Tarnowskiej 1786–1850, w: Z dziejów oświaty w Galicji, red. A. Meissner, Rzeszów 1989, s. 109–125.

Majorek C., Urzędowa koncepcja ideału nauczyciela szkoły ludowej w Galicji doby autonomicznej, „Rocznik Komisji Nauk Pedagogicznych”, 10 (1970), s. 207–221.

Malak F., Dzieje parafii Tyczyn, Tyczyn 1996.

Pelczar R., Greckokatolickie szkoły trywialne w Galicji w latach 1774–1875 na przykładzie diecezji przemyskiej, Krosno 2017.

Pelczar R., Rzymskokatolickie szkoły trywialne w Galicji w latach 1774–1875, Lublin 2014.

Pelczar R., Szkolnictwo elementarne, w: Szkolnictwo i oświata w Galicji 1772–1918, red. A. Meissner i in., Rzeszów 2015, s. 21–79.

Pelczar R., Szkoły parafialne na pograniczu polsko-ruskim (ukraińskim) w Galicji w latach 1772–1869, Lublin 2009.

Saloni A., Zadanie szkoły ludowej, „Szkoła”, 1887, nr 39, s. 457–458.

Skoczek A., O szkole ludowej, cz. 1, Kraków 1868.