Skala orientacji preferencji muzycznych (SOPM): wstępna konstrukcja i właściwości psychometryczne narzędzia

Maciej Kołodziejski

doi:10.56583/fs.3064

Data publikacji : 2026-06-30

Tom 19 Nr 1 (2026)

Skala orientacji preferencji muzycznych (SOPM): wstępna konstrukcja i właściwości psychometryczne narzędzia

dr hab. Maciej Kołodziejski, prof. AMP

https://orcid.org/0000-0001-7904-7474

DOI: https://doi.org/10.56583/fs.3064

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie procesu konstrukcji i wstępnej walidacji Skali Orientacji Preferencji Muzycznych (SOPM) przeznaczonej do badania preferencji muzycznych adolescentów. Założono, że preferencje muzyczne mają charakter wielowymiarowy oraz pełnią istotne funkcje rozwojowe i regulacyjne. Na podstawie analizy literatury oraz badań empirycznych opracowano zestaw pozycji odnoszących się do różnych obszarów doświadczeń muzycznych młodzieży. Badanie przeprowadzono wśród 666 uczniów szkół ponadpodstawowych. Strukturę narzędzia określono za pomocą eksploracyjnej analizy czynnikowej, a jego rzetelność oceniono z wykorzystaniem współczynnika alfa Cronbacha. Dodatkowo przeprowadzono analizę zgodności z modelem preferencji muzycznych Rentfrowa i współpracowników, stosując współczynnik zgodności czynnikowej Tuckera. Wyniki potwierdziły czteroczynnikową strukturę SOPM oraz zadowalające właściwości psychometryczne skali. Narzędzie może być wykorzystywane zarówno w badaniach naukowych, jak i praktyce edukacji muzycznej.

Słowa kluczowe:

preferencje muzyczne, adolescencja, orientacje estetyczne, edukacja muzyczna, walidacja narzędzia

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF
EPUB
HTML

Zasady cytowania

Kołodziejski, M. (2026). Skala orientacji preferencji muzycznych (SOPM): wstępna konstrukcja i właściwości psychometryczne narzędzia . Facta Simonidis, 19(1), 335–362. https://doi.org/10.56583/fs.3064

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Allen, Mark S., Davina A. Robson i Dragos Iliescu. „Face Validity: A Critical but Ignored Component of Scale Construction in Psychological Assessment”. European Journal of Psychological Assessment 39, nr 3 (2023): 153–156. https://doi.org/10.1027/1015-5759/a000777.

Bethlehem, Jelke. „Selection Bias in Web Surveys”. International Statistical Review 78, nr 2 (2010): 161–188. https://doi.org/10.1111/j.1751-5823.2010.00112.x.

Bonneville-Roussy, Arielle, Peter J. Rentfrow, Man K. Xu i Jeff Potter. „Music Through the Ages: Trends in Musical Engagement and Preferences from Adolescence Through Middle Adulthood”. Journal of Personality and Social Psychology 105, nr 4 (2013): 703–717. https://doi.org/10.1037/a0033770.

Cheung, Gordon W., Helena D. Cooper-Thomas, Rebecca S. Lau i Linda C. Wang. „Reporting Reliability, Convergent and Discriminant Validity with Structural Equation Modeling: A Review and Best-Practice Recommendations”. Asia Pacific Journal of Management 41, nr 2 (2023): 745–783. https://doi.org/10.1007/s10490-023-09871-y.

DeNora, Tia. Music in Everyday Life. Cambridge University Press, 2000.

Etikan, Ilker, Sulaiman Abubakar Musa i Rukayya Sunusi Alkassim. „Comparison of Convenience Sampling and Purposive Sampling”. American Journal of Theoretical and Applied Statistics 5, nr 1 (2015): 1–4. https://doi.org/10.11648/j.ajtas.20160501.11.

Fabrigar, Leandre R., Duane T. Wegener, Robert C. MacCallum i Erin J. Strahan. „Evaluating the Use of Exploratory Factor Analysis in Psychological Research”. Psychological Methods 4, nr 3 (1999): 272–299. https://doi.org/10.1037/1082-989x.4.3.272.

Fernández Company, José Fernando, María García Rodríguez i David José Gamella González. „Mood Regulation Through Music in Adolescence”. European Public & Social Innovation Review 9 (2024): 1–18. https://doi.org/10.31637/epsir-2024-1363.

Finnäs, Leif. „How Can Musical Preferences Be Modified? A Research Review”. Bulletin of the Council for Research in Music Education, nr 102 (1989): 1–58.

Greasley, Alinka i Alexandra Lamont. „Musical Preferences”. W The Oxford Handbook of Music Psychology, 2 wyd., redakcja Susan Hallam, Ian Cross i Michael Thaut. Oxford University Press, 2016.

Habe, Katarina, Snježana Dobrota i Ina Reić Ercegovac. „Functions of Music, Focused on the Context of Music Listening, and Psychological Well-Being in Late Adolescence Regarding Gender Differences”. Frontiers in Psychology 14 (2023): 1275818. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1275818.

Hayton, James C., David G. Allen i Vida Scarpello. „Factor Retention Decisions in Exploratory Factor Analysis: A Tutorial on Parallel Analysis”. Organizational Research Methods 7, nr 2 (2004): 191–205. https://doi.org/10.1177/1094428104263675.

Howard, Matt C. „A Review of Exploratory Factor Analysis Decisions and Overview of Current Practices: What We Are Doing and How Can We Improve?” International Journal of Human-Computer Interaction 32, nr 1 (2015): 51–62. https://doi.org/10.1080/10447318.2015.1087664.

Izquierdo, Isabel, Julio Olea i Francisco Abad. „Exploratory Factor Analysis in Validation Studies: Uses and Recommendations”. Psicothema 3, nr 26 (2014): 395–400. https://doi.org/10.7334/psicothema2013.349.

Juslin, Patrik N. i John A. Sloboda. „Music and Emotion”. W The Psychology of Music, 3 wyd., redakcja Diana Deutsch. Academic Press, 2013.

Kane, Michael T. „Validating the Interpretations and Uses of Test Scores”. Journal of Educational Measurement 50, nr 1 (2013): 1–73. https://doi.org/10.1111/jedm.12000.

Knekta, Eva, Christopher Runyon i Sarah Eddy. „One Size Doesn’t Fit All: Using Factor Analysis to Gather Validity Evidence When Using Surveys in Your Research”. Redakcja Peggy Brickman. CBE—Life Sciences Education 18, nr 1 (2019): rm1. https://doi.org/10.1187/cbe.18-04-0064.

Kołodziejski, Maciej. „Preferencje muzyczne młodzieży płockich szkół średnich w kontekście edukacyjnym”. Ars Inter Culturas 6 (2018): 215–238. https://doi.org/10.34858/AIC.6.2017.135.

Konieczna-Nowak, Lidia. „Preferencje muzyczne a właściwości psychiczne młodzieży w świetle wybranych badań empirycznych”. Chowanna 1 (2014): 87–98.

Králová, Eva, Milos Kodejška, Maria Strenáčiková i Maciej Kołodziejski. Hudobná klíma a dieťa. Univerzita Karlova, 2016.

Laiho, Suvi. „The Psychological Functions of Music in Adolescence”. Nordic Journal of Music Therapy 13, nr 1 (2004): 47–63. https://doi.org/10.1080/08098130409478097.

Lamont, Alexandra i David Hargreaves. „Musical Preferences”. W Routledge International Handbook of Music Psychology in Education and the Community, redakcja Andrea Creech, Donald A. Hodges i Susan Hallam. Routledge, 2021.

Lawendowski, Rafał. Osobowościowe uwarunkowania preferencji muzycznych w zależności od wieku. Oficyna Wydawnicza Impuls, 2011.

LeBlanc, Albert. „Selecting a Response Mode in Music Preference Research”. Contributions to Music Education 11 (1984): 1–14.

Meredith, William. „Measurement Invariance, Factor Analysis and Factorial Invariance”. Psychometrika 58, nr 4 (1993): 525–543. https://doi.org/10.1007/bf02294825.

Messick, Samuel. „Validity of Psychological Assessment: Validation of Inferences from Persons’ Responses and Performances as Scientific Inquiry Into Score Meaning”. American Psychologist 50, nr 9 (1995): 741–749. https://doi.org/10.1037/0003-066x.50.9.741.

Pałosz, Paulina. „Przegląd badań nad uwarunkowaniami preferencji muzycznych”. Przegląd Psychologiczny 52, nr 2 (2009): 151–179.

Parkita, Ewa. „Muzyczne upodobania współczesnej młodzieży”. Studia Pedagogiczne: Problemy społeczne, edukacyjne i artystyczne 24 (2014): 459–474.

Parus-Jankowska, Magdalena i Szymon Nożyński. „Preferencje muzyczne w dobie popularności strumieniowego słuchania muzyki”. Studia Humanistyczne AGH 19, nr 1 (2020): 71–83. https://doi.org/10.7494/human.2020.19.1.71.

Peterson, Robert A. „A Meta-Analysis of Variance Accounted for and Factor Loadings in Exploratory Factor Analysis”. Marketing Letters 11, nr 3 (sierpień 2000): 261–275. https://doi.org/10.1023/a:1008191211004.

Putnick, Diane L. i Marc H. Bornstein. „Measurement Invariance Conventions and Reporting: The State of the Art and Future Directions for Psychological Research”. Developmental Review 41 (2016): 71–90. https://doi.org/10.1016/j.dr.2016.06.004.

Rentfrow, Peter J., Lewis R. Goldberg i Daniel J. Levitin. „The Structure of Musical Preferences: A Five-Factor Model”. Journal of Personality and Social Psychology 100, nr 6 (2011): 1139–1157. https://doi.org/10.1037/a0022406.

Rentfrow, Peter J. i Samuel D. Gosling. „The Do Re MI’s of Everyday Life: The Structure and Personality Correlates of Music Preferences”. Journal of Personality and Social Psychology 84, nr 6 (2003): 1236–1256. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.6.1236.

Revelle, William i David M. Condon. „Reliability from α to ω: A Tutorial”. Psychological Assessment 31, nr 12 (2019): 1395–1411. https://doi.org/10.1037/pas0000754.

Rusaczyk, Janusz. „Muzyka i jej wpływ na życie i rozwój człowieka”. Wychowanie Muzyczne, nr 1 (2021): 25–31.

Sagan, Adam. „Analiza czynnikowa”. W Metody statystycznej analizy wielowymiarowej w badaniach marketingowych, redakcja Eugeniusz Gatnar i Marek Walesiak. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego, 2004.

Salamaga, Marcin. „Próba identyfikacji muzycznych profili melomanów z wykorzystaniem drzew klasyfikacyjnych i regresyjnych”. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, nr 385 (2015): 229–238. https://doi.org/10.15611/pn.2015.385.25.

Schäfer, Thomas i Peter Sedlmeier. „From the Functions of Music to Music Preference”. Psychology of Music 37, nr 3 (2009): 279–300. https://doi.org/10.1177/0305735608097247.

Sharka, Rayan. „Psychometric Properties of the Arabic Version of the Perceived Prosthodontic Treatment Need Scale: Exploratory and Confirmatory Factor Analyses”. Redakcja Artak Heboyan. PLOS ONE 19, nr 2 (2024): e0298145. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0298145.

Sloboda, John A. „Emotion, Functionality and the Everyday Experience of Music: Where Does Music Education Fit?” Music Education Research 3, nr 2 (2001): 243–253. https://doi.org/10.1080/14613800120089287.

Sloboda, John A. Umysł muzyczny: Poznawcza psychologia muzyki. Tłumaczenie Andrzej Białkowski, Ewa Klimas-Kuchtowa i Adam Urban. Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina, 2002.

Sosnowska, Patrycja. „Świat z perspektywy muzyki”. Estetyka i Krytyka 13–14, nr. 2–1 (2007–2008): 277–281.

Steckler, Allan i Kenneth R. McLeroy. „The Importance of External Validity”. American Journal of Public Health 98, nr 1 (2008): 9–10. https://doi.org/10.2105/ajph.2007.126847.

Suen, Lee-Jen Wu, Hui-Man Huang i Hao-Hsien Lee. „[A Comparison of Convenience Sampling and Purposive Sampling]”. Hu li za zhi 61, nr 3 (2014): 105–111. https://doi.org/10.6224/JN.61.3.105.

Vandenberg, Robert J. i Charles E. Lance. „A Review and Synthesis of the Measurement Invariance Literature: Suggestions, Practices, and Recommendations for Organizational Research”. Organizational Research Methods 3, nr 1 (2000): 4–70. https://doi.org/10.1177/109442810031002.

Weiner, Agnieszka. „Preferencje muzyczne młodzieży akademickiej – iluzja wyboru”. W Młodzież wobec istotnych kwestii społecznych, redakcja Agnieszka Cybal-Michalska, Małgorzata Orłowska i Agnieszka Gromkowska-Melosik. Wydawnictwo Naukowe Akademii WSB, 2025.

Worthington, Roger L. i Tiffany A. Whittaker. „Scale Development Research: A Content Analysis and Recommendations for Best Practices”. The Counseling Psychologist 34, nr 6 (2006): 806–838. https://doi.org/10.1177/0011000006288127.

Yeoh, Miranda P., Chan Cheong Jan, Ang Minni i Tengku Aizan Hamid. „Music Preference and Its Intra-Musical Reasons”. Conference: Music Colloquium of the Faculty of Human Ecology, University Putra Malaysia, 1998. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.1747.0161.

Zygmunt, Natalia. „Preferencje muzyczne współczesnej młodzieży”. Studia Pedagogiczne: Problemy społeczne, edukacyjne i artystyczne 38 (2021): 119–130. https://doi.org/10.25951/4669.