Sergiusz Hessen i Nicholas Hans: Wspólnota życiowych doświadczeń  i poglądów naukowych

Justyna Wojniak

doi:10.36578/bp.2026.11.06

Data publikacji : 16-10-2026

Tom 11 Nr 1 (2026)

Sergiusz Hessen i Nicholas Hans

Wspólnota życiowych doświadczeń i poglądów naukowych

Justyna Wojniak

https://orcid.org/0000-0002-6158-1115

DOI: https://doi.org/10.36578/bp.2026.11.06

Abstrakt

Artykuł przybliża biografie dwóch przedstawicieli dwudziestowiecznej komparatystyki edukacyjnej: Sergiusza Hessena i Nicholasa Hansa. Przedstawione zostały również wspólne przedsięwzięcia naukowe obydwu badaczy, ze szczególnym uwzględnieniem monografii poświęconej analizie szkolnictwa w Rosji Sowieckiej w latach 1917–1932. Celem opracowania jest przedstawienie drogi życiowej badaczy i zaprezentowanie tych wątków, które wykazują pewne podobieństwa życiowych doświadczeń, a w szczególności doświadczeń emigracji wymuszonej przesłankami politycznymi. Z kolei wspólnie napisana książka to nie tylko wyczerpujące kompendium wiedzy na temat systemu kształcenia i wychowania pod rządami bolszewików, ale także ilustracja sytuacji, w której czynnikami determinującymi pozycję edukacji stały się ideologia i aktualny kurs polityczny. W artykule zastosowano metodę analizy treści, opierając się na źródłach archiwalnych znajdujących się na terenie Stanów Zjednoczonych oraz Wielkiej Brytanii. Wykorzystano również literaturę przedmiotu, w tym opracowania niedostępne w języku polskim.

Słowa kluczowe:

Sergiusz Hessen, Nicholas Hans, szkoła, edukacja, pedagogika porównawcza, emigracja

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Wojniak, J. (2026). Sergiusz Hessen i Nicholas Hans: Wspólnota życiowych doświadczeń i poglądów naukowych . Biografistyka Pedagogiczna, 11(1), 187–223. https://doi.org/10.36578/bp.2026.11.06

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Źródła archiwalne

The National Archives, Richmond

Home Office Reference: 673593, HO 334/135/4704.

Hoover Institution Library & Archives, Stanford CA

Dymitr Hessen Papers, Collection Number 2002C44, Box no. 1-2.

Newsam Library and Archives, London

Papers of Nicholas Hans (NH), 1906–1969, GB 366.

Źródła drukowane

Hans N., Comparative Education. A Study of Educational Factors and Traditions, London 1949.

Hans N., History of Russian Educational Policy 1701–1917, London 1931.

Hans N., Mezhdunarodnaya konferentsiya po narodnomu obrazovaniyu v Edinburge v iyule 1925 goda, „Russkaya shkola za rubezhom”, 15/16 (1925) s. 405–406.

Hans N., Organizatsiya obrazovaniya v Severnoy Amerike, „Russkaya shkola za rubezhom”, 17 (1925) s. 429–433.

Hans N., Polish Protestants and Their Connections with England and Holland in the 17th and 18th Centuries, „The Slavonic and East European Review”, 7 (1958)nr 88, s. 196-220.

Hans N., Psikhologicheskiye testy v praktike angliyskoy i amerikanskoy shkoly, „Russkaya shkola za rubezhom”, 12 (1924) 1–23.

Hans N., Sergius Hessen, „The Slavonic and East European Review”, 29 (1950)nr 72, s. 296-298.

Hans N., The Dalton plan, novaya sistema obucheniya v Anglii, „Russkaya shkola za rubezhom”, 2–3 (1923) 51–68.

Hessen S., Hans N., Pedagogika i szkolnictwo w Rosji Sowieckiej: rozwój szkolnictwa sowieckiego i zmiany komunistycznej polityki oświatowej od Rewolucji Październikowej do końca planu pięcioletniego : (1917-1932), tł. A. Zieleńczyk, Lwów–Warszawa 1934.

Hessen S., Mirovozzreniye i obrazovaniye, „Russkaya shkola”, 1 (1934) s. brak stron artykułu.

Hessen S., Moje życie, w: S. Hessen, Pisma pomniejsze, wybór i oprac. W. Okoń, Warszawa 1997.

Hessen S., Podstawy pedagogiki, tł. A Zieleńczyk, Warszawa 1997.

Hessen S., Struktura i treść szkoły współczesnej, Warszawa 1959.

Hessen S., Struktura i treść szkoły współczesnej. Zarys dydaktyki ogólnej, wybór i oprac. W. Okoń, Warszawa 1997.

Hessen S., Szkoła i demokracja na przełomie, tł. A. Zieleńczyk ; wybór i oprac. W. Okoń, Warszawa 1997.

Opracowania

Cowen R., Nicholas Hans (1888–1969), w: British Scholars of Comparative Education. Examining the Work and Influence of Notable 19th and 20th Century Comparativists, red. D. Phillips, London 2020, s. 34–52.

Hans G., Nicholas Hans 1888–1969: Internationalist and Pioneer of Comparative Education, w: In Memoriam Nicholas Hans: The Man, His Books, the Papers, red. R. Williams, „Educational Libraries Bulletin: Supplement Nineteen”, London 1975, s. , s. VII–XI.

Kandel I. L., Essays in Comparative Education, New York 1930.

Kazamias A.M., Forgotten Men, Forgotten Themes: The Historical-philosophical-cultural and Liberal Humanist Motif in Comparative Education, w: International Handbook of Comparative Education, red. R. Cowen, A.M. Kazamias, London–New York 2009, s. 39–42.

Masolikova N., K istorii rossiyskogo pedagogicheskogo zarubezh'ya v Velikobritanii: Nikolay Adolfovich Gans, w: Yezhegodnik Doma Russkogo Zarubezhya imeni Aleksandra Solzhenitsyna, red. N.F. Gritsenko, Moskwa 2016.

Nawroczyński B., Sergiusz Hessen, w: Polski Słownik Biograficzny, t. 9, red. K. Lepszy i in., Wrocław–Warszawa–Kraków 1960–1961, s. 487–488.

Nowacki T., Wstęp. Sergiusz Hessen – 1887–1950, w: S. Hessen, Filozofia – kultura – wychowanie, wybór i oprac. M. Hessenowa, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1973, s. VII–XI.

Okoń W., Sergiusz Hessen jako człowiek i uczony, w: S. Hessen, Podstawy pedagogiki, tł. A Zieleńczyk, Warszawa 1997, s. 11–58.

Sztobryn S., Sergiusz Hessen, w: Encyklopedia pedagogiczna XX wieku, t. 2, Warszawa 2003, s. 192.

Walicki A., Słowo wstępne, w: S. Hessen, Studia z filozofii kultury, Warszawa 1968, , s. 5–46.

Wojniak J., Hessenowa Maria z Niemyskich, w: Słownik biograficzny pedagogów polskich, red. J. Kamińska, Kraków 2025, s. 238.

Dmitrenko A., Gorodskoy golova Odessy, Literaturno-khudozhestvennoye izdaniye serii „Odesskaya biblioteka” „Deribasovskaya-Rishelyevskayaˮ, „Almanakh”, 69 (2017) nr 2.

Holmes B., Nicholas Hans [Obituary], „Comparative Education Review” 1970, t. 14, nr 1.

Karpovich M., Sir Bernard Pares, „The Russian Review”, 8 (1949) nr 3, s. 183–185.

Kirzhayeva V., S.I. Gessen i zhurnal «Russkaya shkola»: iz istorii pedagogicheskoy zhurnalistiki rossiyskogo zarubezhya 1930-kh gg, „Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo universiteta. Filologiya”, 93 (2025) s. 267–285.

Konn-Roberts T., From Novorossiisk to Alexandria: British Involvement in the Evacuation of White Russian Refugees, 1920, „Slavonica”, 24 (2019) nr 1–2, s. 89-105, DOI: 10.1080/13617427.2019.1688944).

Kucha R., Świderska M., Sergiusz Hessen (1887–1950) – As a Creative European Educationalist with no Homeland, „Journal of Intercultural Management”, 5 (2013) nr 4, s. 81–92, DOI: 10.2478/joim-2013-0028.

Miąso J., Szkolnictwo carskiej Rosji w świetle historiografii amerykańskiej i brytyjskiej, „Rozprawy z Dziejów Oświaty”, 35 (1992) s. 115–137.

Osovskiy O., Maloizvestnaya retsenziya Dzhona Dyui, „Gumanitarnyye nauki i obrazovaniye”, 3 (2010) s. 26–30.

Osovskiy O., Kirzhayeva V., S.I. Gessen i «Russkaya shkola za rubezhom»: iz istorii pedagogicheskoy zhurnalistiki rossiyskogo zarubezh'ya 1920-kh – nachala 1930-kh gg, „Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo universiteta. Filologiya”, 48 (2017).

Osovskiy O., Kirzhayeva V., „Vot i khochetsya nayti sposob podnyat'sya nad kazhdodnevnoy suyetoy”: A. Florovskiy i filologicheskaya zhizn emigratsii pervoy volny (po materialam arkhiva uchenogo), „Voprosy literatury”, 6 (2017) s. 313–341.

Pinkevich A., Protiv klevety na Sovetskoye prosveshcheniye, „Komunisticheskoye prosveshcheniye”, 2 (1935) s. 120–122.

Sadler M.E., M. E. Sadler, How Far Can We Learn Anything of Practical Value from the Study of Foreign Systems of Education? „Comparative Education Review”, 7 (1964) nr 3: G.Z.F. Bereday, Sir Michael Sadler’s Study of Foreign Systems of Education, s. 307-314 .

Staniewska A., Roman Dyboski (1883–1945), „Books Abroad”, 20 (1946) nr 2, , s. 140-142.

Voloshina V., Status i rol’ narodnykh universitetov v russkom zarubezhye v 1920-ye gody, „Omskii nauchnyi vestnik”, 82 (2009) nr 6, s. 16–19.

Włoch A., Wojniak J., Global Field, Local Approach – 20th Century Polish Education Comparativists and Their Works, „SHS Web of Conferences”, 66 (2019), s. 1-10, DOI: 10.1051/shsconf/20196601031..

Wojniak J., Komparatystyka edukacyjna w perspektywie filozoficznej: Sergiusz Hessen (1887–1950) i jego podejście do badań porównawczych w pedagogice, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Pedagogika”, 42 (2021) nr 2, s. 37–62, DOI: 10.12775/AUNC_PED.2021.016.