Dzieciństwo w świetle pamiętników kresowych ziemian w zbiorach Biblioteki Narodowej i Biblioteki Jagiellońskiej

Joanna Falkowska

doi:10.36578/BP.2025.10.01

Published : 2025-11-20

Vol. 10 No. 2 (2025)

Childhood in the Diaries of Borderland Landowners from the Collections of the National Library and the Jagiellonian Library

Joanna Falkowska

https://orcid.org/0000-0002-6895-3014

DOI: https://doi.org/10.36578/BP.2025.10.01

Abstract

The main objective of the article is an attempt to draw attention to interesting diary sources, i.e. a type of document of a direct character, which may contribute to the discussion on the place their childhood occupies in the memoirs of the borderland landowners from the beginning of the 20th century. The analysis focused on selected diaries of Polish landowners from the Eastern Borderlands, collected in the form of manuscripts in the collections of the Jagiellonian Library and the National Library. In the diaries of the landowners, who were born and raised in the Eastern Borderlands, or who were connected to this area through family ties, we can find memories of their childhood and experiences related to this period. There are reflections on: the family, its members and their educational influence, relationships with siblings and peers, home and schooling, games, toys and leisure time, or finally illness and death of loved ones. Certainly these sources are important and interesting from the point of view of research into the history of national, social and political consciousness, or from the point of view of studies on the formation of "mental types" of Poles from the various partitions.

Keywords:

childhood, Eastern Borderlands, landed gentry, memoirs, upbringing

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Falkowska, J. (2025). Childhood in the Diaries of Borderland Landowners from the Collections of the National Library and the Jagiellonian Library. Biografistyka Pedagogiczna [Biographical Studies in Education], 10(2), 17–41. https://doi.org/10.36578/BP.2025.10.01

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Źródła pamiętnikarskie

Biblioteka Narodowa

Domański Z.,Wspomnienia z lat 1892 – ok. 1950, sygn. 9215-9216.

Chorzewski J., Wspomnienia z dawnych lat, sygn. 12678.

Ciszewska C. z Tołłoczków, Gawęda о tym co było, sygn. 10561.

Korewa T., Życiorys poszerzony, sygn. 13215.

Łoskiewicz-Paszkowicz M., Wspomnienia, sygn. 7929.

Mańkowski Piotr, Pamiętniki, sygn. IV.97811.

Świacka M. z Donimirskich, Moje życie, sygn. 11063.

Biblioteka Jagiellońska

Brochacki A., Na przełomie dwóch epok. Zapiski obszarnika, t. 1–3, sygn. 9874, 9875, 9876.

Czerwijowska B., Wspomnienia, sygn. 9838.

Kurnatowska W., Na przełomie dwóch wieków. Wspomnienia kresowe niezidentyfikowanej ziemianki z Podola, sygn. 9827.III.

Małyszycka Z., Wspomnienia z życia na Polesiu przed pięćdziesięciu ośmiu laty, sygn. 6839.II.

Pawlikowska J., Moje wspomnienia, sygn. 11784.III.

Popławska S., Fragmenty przeżytych dni, sygn. 8883.III.

Opracowania

Bołdyrew A., Wzorce wychowania dzieci i młodzieży jako element integrujący kulturę życia rodzinnego polskiego ziemiaństwa w dobie zaborów, „Wychowanie w Rodzinie”, 2011, nr 1, s. 53–85.

Brzezinska A, Dzieciństwo i dorastanie: korzenie tożsamości osobistej i społecznej, w: Edukacja regionalna, red. A.W. Brzezinska, A. Hulewska, J. Słomska, Warszawa 2006, s. 47–77.

Dziecko i dzieciństwo. Wybrane konteksty badań, red. M. Nawrot-Borowska, D. Zając, Bydgoszcz 2017.

Eberhardt P., Polska ludność kresowa. Rodowód, liczebność, rozmieszczenie, Warszawa 1998.

https://kresy24.pl/kresowe-ziemianstwo-ostoja-patriotyzmu-i-walki-o-wolnosc-polski-i/, dostęp 30.04.2024.

Jakubiak K., Nawrot-Borowska M., Nauczanie domowe na ziemiach polskich doby zaborów – refleksja pedagogiczna i praktyka edukacyjna, w: Polityka społeczna w kontekście wychowania, edukacji i rynku pracy, red. M.A. Paszkowicz, K. Kochan, Zielona Góra 2020, s. 73–92.

Jurkowski R., W krzywym zwierciadle: próba krytycznego spojrzenia na ziemian kresowych przez pryzmat ich wspomnień i pamiętników, „Przegląd Wschodnioeuropejski”, 2011, nr 2, s. 15–34.

Kamolowa D., Pamiętniki i relacje w zbiorach rękopiśmiennych Biblioteki Narodowej, Warszawa 2015.

Karwińska A., Małe ojczyzny – między pamięcią a mitem. Przykład Kresów, w: Pamięć Kresów – Kresy w pamięci, red. B. Tracz, Katowice–Gliwice–Warszawa 2019.

Key E., Stulecie dziecka, tł. Iza Moszczeńska, Warszawa 2005.

Kolbuszewski J., Kresy jako kategoria aksjologiczna, „Przegląd Powszechny”, 1987, nr 11, s. 119–128.

Kolbuszewski J., Kresy, Wrocław 2005.

Łukasik J.M., Pamiętniki. W kręgu zainteresowań polskich badaczy. Historia – tradycja – kontynuacja, „Debata Edukacyjna”, 5 (2012) s. 55–63.

Między mitem a rzeczywistością. Kresy Wschodnie w XIX i XX wieku, red. A. Dawid, J. Lusek, Bytom–Opole 2017.

Nawrot-Borowska M., Nauczanie domowe na ziemiach polskich w II połowie XIX i początkach XX wieku – zapatrywania teoretyczne i praktyka, Bydgoszcz 2011.

Nicieja S.S., Historia i mitologia Kresów Wschodnich Rzeczypospolitej, „Wschodni Rocznik Humanistyczny”, 16 (2020) nr 3, s. 265–286.

Oleksy K., Życie codzienne polskiej rodziny ziemiańskiej w XIX wieku na podstawie wybranych pamiętników, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/180154, dostęp: 1.09.2023.

Podgórska E., Autobiografia jako źródło da historii wychowania, w: Metodologia w badaniach naukowych historii wychowania, red. T. Jałmużna, I. i G. Michalscy, Łódź 1993.

Rudnicki S., Ziemiaństwo, w: Społeczeństwo polskie w XX wieku, red. J. Żarnowski, Warszawa 2003, s. 205–257.

Rychlikowa I., Ziemiaństwo polskie 1789–1864. Zróżnicowanie społeczne, Warszawa 1983.

Sztachelska J., Pamiętnikarstwo. Z dziejów terminu i gatunku w XIX w., „Studia Podlaskie”, 21 (2013) s. 149–179.

Ustrzycki M., Ziemianie polscy na Kresach 1864–1914. Świat wartości i postaw, Kraków 2006.

Ziemiaństwo Polskie 1795–1945. Zbiór prac o dziejach warstwy i ludzi, red. J. Leskiewicz, Warszawa 1985.