Grzegorza Piramowicza „służba piórem”  i jej wpływ na tradycje dobrego wychowania oraz aksjologię edukacyjną – w perspektywie dydaktyki literatury

Elżbieta Mazur

doi:10.36578/BP.2025.10.41

Published : 2025-11-20

Vol. 10 No. 2 (2025)

Grzegorz Piramowicz's ‘Service with the Pen’ and Its Influence on the Traditions of Good Education and Educational Axiology – in the Perspective of Didactics of Literature

Elżbieta Mazur

https://orcid.org/0000-0001-6986-9386

DOI: https://doi.org/10.36578/BP.2025.10.41

Abstract

The article presents the creative biography of Grzegorz Piramowicz and his contribution to the Commission of National Education and emphasises the influence of this activity on the traditions of good education and educational axiology. The sketch is divided into two parts. The first discusses the biography of the Enlightenment Jesuit and his ‘service with the pen’, evidenced by his works, among others: Powinności nauczyciela and Wymowa i poezja dla szkół narodowych. This made it possible to emphasise the role of methodological guides and textbooks in education and upbringing, and to highlight the role of the art of words in education. Piramowicz's significant body of work, including his fundamental treatise Powinności nauczyciela (The Teacher's Obligations), made it possible to draw attention to the timeliness of the work and its importance in contemporary educational discourse. Referring to this statement, the second part of the article discusses the role of axiological education in the perspective of the didactics of literature, including the characteristics of a good teacher, competences, imponderables and the influence of selected readings on the recognition, understanding and respect of values (on the example of the interpretation of Zbigniew Herbert's poem, Potęga smaku [The Power of Taste]). In the conclusion, several postulates were formulated, emphasising that school education and the education of students - apart from developing skills and acquiring knowledge - should serve the purpose of education and take into account the ethical dimension of thinking.

Keywords:

Grzegorz Piramowicz, education, upbringing, axiological education, didactics of literature

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Citation rules

Mazur, E. (2025). Grzegorz Piramowicz’s ‘Service with the Pen’ and Its Influence on the Traditions of Good Education and Educational Axiology – in the Perspective of Didactics of Literature. Biografistyka Pedagogiczna [Biographical Studies in Education], 10(2), 65–84. https://doi.org/10.36578/BP.2025.10.41

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Źródła

Herbert Z., Potęga smaku, w: Wiersze zebrane, oprac. edytorskie R. Krynicki, Kraków 2011.

Piramowicz G., Powinności nauczyciela oraz wybór mów i listów, oprac. i wstęp K. Mrozowska, Wrocław 1959.

Piramowicz G., Wymowa i poezja dla szkół narodowych, w: Oświeceni o literaturze. Wypowiedzi pisarzy polskich 1740–1800, oprac. T. Kostkiewiczowa, Z. Goliński, Warszawa 1993.

Piramowicz G., X Grzegorza Piramowicza Mowy miane w Towarzystwie do ksiąg elementarnych w latach 1776–1788, Kraków 1889.

Opracowania

Barańczak S., Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta, Wrocław 1993.

Bartnicka K., Wychowanie patriotyczne w Szkołach Komisji Edukacji Narodowej, Warszawa 1973.

Chrząstowska B., Polonistyka w szkole. Dylematy pozorne i rzeczywiste, w: Wiedza o literaturze i edukacja. Księga referatów Zjazdu Polonistów Warszawa 1995, red. T. Michałowska, Z. Goliński, Z. Jarosiński, Warszawa 1996, s. 105-123.

Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, t. 1: A-F, red. J.M. Śnieciński, Warszawa 2003.

Gawlik S., Grzegorz Piramowicz – idee – słowa – czyny, Opole 2006.

Grzegorz Piramowicz i jego epoka, red. K.A. Boreczek, K.A. Witusik, Kurów 2001.

Jaskot K., Jazukiewicz I., Role zawodowe nauczyciela akademickiego, w: Wprowadzenie do pedagogiki szkoły wyższej, red. K. Jaskot, Szczecin 2006, s. 307–320.

Klimowicz M., Formowanie się klasycyzmu stanisławowskiego, w: Oświecenie, Warszawa 1980.

Knot A., Nowe przyczynki do biografii księdza Grzegorza Piramowicza, Kraków 1936.

Kostkiewiczowa T., Myśl literacka polskiego Oświecenia (zarys problemów badawczych), w: Oświeceni o literaturze. Wypowiedzi pisarzy polskich 1740–1800, oprac. T. Kostkiewiczowa, Z. Goliński, Warszawa 1993.

Kostkiewiczowa T., Oświecenie. Słownik literatury polskiej, Gdańsk 2007.

Kot S., Komisja Edukacji Narodowej 1773–1794, Kraków 1923.

Kurczab H., Kształcenie świadomości aksjologicznej, w: Problemy integracji i zagadnienia aksjologiczne w edukacji polonistycznej, red. E. Mazur, D. Hejda, Rzeszów 2012.

Kurczab H., W trosce o poprawność języka ojczystego. Polszczyzna dawna i dzisiejsza, Rzeszów 2019.

Labuda A.W., Wprowadzenie, w: Lekcje czytania. Eksplikacje literackie, cz. 1, red. W. Dynak, A.W. Labuda, Warszawa 1991.

Mrozowska K., Grzegorz Piramowicz jako sekretarz Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych (1775–1787), Warszawa 1958.

Nowak E., Tekst literacki a uczenie przez i dla wartości, w: Przygotowanie ucznia do odbioru różnych tekstów kultury, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2004.

Okoń W., Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 1998.

Olbrycht K., Prawda, dobro i piękno w wychowaniu człowieka jako osoby, Katowice 2000.

Ostasz G., Apoteoza prymarnej aksjologii edukacyjnej, w: Problemy integracji i zagadnienia aksjologiczne w edukacji polonistycznej, red. E. Mazur, D. Hejda, Rzeszów 2012.

Ożóg K., Słowo wstępne, w: H. Kurczab, W trosce o poprawność języka ojczystego. Polszczyzna dawna i dzisiejsza, Rzeszów 2019.

Pilch A., O rozpoznawaniu i urzeczywistnianiu wartości w poezji współczesnej, w: Wartościowanie a edukacja polonistyczna, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2008.

Słownik literatury polskiego Oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, Wrocław 2002.

Wisłocki W., Poczet chronologiczny prac drukowanych i rękopiśmiennych Grzegorza Piramowicza, Kraków 1877.

Witusik A.A., O Zamoyskich, Zamościu i Akademii Zamojskiej, Lublin 1978.

Zagajewski A., Poezja dla początkujących, Warszawa 2017.