Pierwsza wojna światowa i walki o granice II Rzeczypospolitej jako czas przełomu w życiu Stefanii i Janiny Zakrzewskich – kaliskich działaczek społecznych i patriotycznych

Jarosław Durka

doi:10.36578/BP.2024.09.12

Published : 2024-09-26

Vol. 9 No. 1 (2024)

World War I and the Struggle for the Borders of the Second Polish Republic as Turning Points in the Lives of Stefania Zakrzewska and Janina Zakrzewska – Social and Patriotic Activists Based in Kalisz

Jarosław Durka

https://orcid.org/0000-0003-2535-7842

DOI: https://doi.org/10.36578/BP.2024.09.12

Abstract

Stefania Zakrzewska and Janina Zakrzewska, mother and daughter, were Polish social and patriotic activists working during the First World War and the interwar period in Kalisz. The outbreak of war and the destruction of Kalisz by the Germans prompted Stefania to become active in various aid organisations as well as Polish patriotic organisations. She became involved in the work of the charitable Civic Committee and later of the Central Welfare Council. In addition, Stefania joined the Polish Women’s League of War Emergency Service. Acting in conspiracy, she took part in organising aid for Polish legionnaires interned in Szczypiorno. Her daughter, Janina, followed in her footsteps. After the end of the First World War, Stefania first run the Polish Military Hospital in Kalisz and then organised soldiers’ social centres. Janina helped her mother, but also continued her education. After passing her secondary school-leaving examinations (Matura), she enrolled at the Warsaw School of Economics. In 1936, she published her diploma thesis entitled Reconstruction of Kalisz after the Great War. Both women remained socially active during the interwar period.

Keywords:

Stefania Zakrzewska, Janina Zakrzewska, social acticivist, Polish Women’s League of War Emergency Service, Kalisz

Most read articles by the same author(s)

Jarosław Durka, Myszków as a Place where Franciszek Nadrowski Carried out His Professional and Social Activities , Biografistyka Pedagogiczna [Biographical Studies in Education]: Vol. 7 No. 2 (2022): Biografia w miejscu/miejsce w biografii

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)
EN pdf

Citation rules

Durka, J. (2024). World War I and the Struggle for the Borders of the Second Polish Republic as Turning Points in the Lives of Stefania Zakrzewska and Janina Zakrzewska – Social and Patriotic Activists Based in Kalisz. Biografistyka Pedagogiczna [Biographical Studies in Education], 9(1), 339–418. https://doi.org/10.36578/BP.2024.09.12

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bieniecki R., Celer B., Katastrofa kaliska 1914. Materiały źródłowe (wybór), Kalisz 1914.

Bożyk I., „Wzór żołnierza i obywatela” – Jan Opieliński, „Wojsznar”, „Zdanowicz” (1892–1918), „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, 18 (2017) nr 3, s. 125–140..

Cygański M., Przesmycki K., Udział Łodzi w walce o przyłączenie Górnego Śląska do Polski w latach plebiscytu i powstań śląskich, w: Udział ziem dorzecza górnej Prosny w plebiscycie i powstaniach śląskich, Opole–Wieluń 1971, s. 92–130.

Dobrowolski P., Świetlice żołnierskie – rola i zadania w systemie wychowawczym żołnierzy (1918–1939), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, 101 (2018) s. 147-157, DOI: 10.18778/0208-6050.101.10.

Drewicz M., Kalisz w czasach pożogi i nienawiści. Autorskie spojrzenie na sierpień 1914, „Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Genealogicznego KALISIA”3 (2013/2014) s. 44-60.

Dufrat J., Kobiety w kręgu lewicy niepodległościowej. Od Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego do Ochotniczej Legii Kobiet (1908–1918/1919), Toruń 2001.

Durka J., Janusz Radziwiłł 1880–1967. Biografia polityczna, Warszawa 2011.

Durka J., Stefan Zakrzewski (1898–1934) – żołnierz Legionów Polskich i oficer zawodowy Wojska Polskiego, „Polonia Maior Orientalis”, 10 (2023) s. 385-396, DOI: 10.4467/27204006PMO.23.020.17793.

Faryś M., Drugi gabinet Antoniego Ponikowskiego, 10 marca – 6 czerwca 1922, w: Od Moraczewskiego do Składkowskiego. Gabinety Polski Odrodzonej 1918–1939, red. J. Faryś, A. Wątor, H. Walczak, Szczecin 2011, s. 101–110.

Faryś M., Pierwszy gabinet Antoniego Ponikowskiego, 19 września 1921 – 5 marca 1922, w: Od Moraczewskiego do Składkowskiego. Gabinety Polski Odrodzonej 1918–1939, red. J. Faryś, A. Wątor, H. Walczak, Szczecin 2011, s. 91–100.

Faszcza Ł., Okoliczności powołania Rady Głównej Opiekuńczej, „Białostockie Teki Historyczne”, 15 (2017) s. 141–158, DOI: 10 15290/bth 2017.15.07.

Górzyński M., Miasto, społeczeństwo, przyszłość: architektura i przestrzenie nowoczesności Kalisza przełomu XIX–XX wieku, rozprawa doktorska przygotowana pod kierunkiem B. Arciszewskiej, Instytut Historii Sztuki Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2019 [maszynopis].

Janczak J., Stosunki ludnościowe, w: Dzieje Kalisza, red. W. Rusiński, Poznań 1977, s. 328–342.

Jarno W., Zaciąg do armii ochotniczej w Okręgu Generalnym Wojska Polskiego nr IV Łódź latem 1920 roku, „Roczniki Humanistyczne” „Roczniki Humanistyczne”, 68 (2020) z. 2, s. 165-191, DOI: 10.18290/rh20682-9.

Jarosz B., Płóciennik M., 130 lat kolei w Ostrowie 187–2005, Ostrów Wielkopolski 2005.

Kadłuczka A., Wieś i miasteczko polskie w Niepodległej i po 100 latach, „Wiadomości Konserwatorskie” 2018, nr 56, s. 88-97, DOI:10.17425/WK56INDEPENDENT.

Kalisz 1914–1918 – rys historyczny, w: Inwentarz Zespołu Akt Naczelnik Powiatu Kaliskiego [Deutscher Kreischef in Kalisch] 1914–1918 [1919], oprac. E. Pietrzak, Kalisz 2014, s. 17–23.

Kołodziej E., Gospodarka wojenna w Królestwie Polskim w latach 1914–1918, Warszawa 2018.

Król M., Towarzystwa oszczędnościowo-pożyczkowe w guberni kaliskiej do 1914 roku, Łódź 2016.

Kryńska E.J., Polski Biały Krzyż (1918–1961), Białystok 2012.

Lisiak H., Społeczeństwo województwa łódzkiego wobec zagrożenia Państwa w roku 1920, „Zeszyty Naukowe” [Wyższej Szkoły Handlu i Usług w Poznaniu], 24 (2012) s. 129–143.

Maciejewski J., Z dziejów harcerstwa kaliskiego (1911/1–-1939), Kalisz 1998.

Małyszko S., Zabytkowe cmentarze przy Rogatce w Kaliszu, Kalisz 2012.

Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/katyn.5634, dostęp: 15.07.2023.

Mościcki H., Pomniki bojowników o niepodległość 1794–1863, Warszawa 1929.

MyHeritage, https://www.myheritage.pl/names/antoni_freytag, dostęp: 15.07.2023.

MyHeritage, https://www.myheritage.pl/names/maria_k%C5%82opotowski, dostęp: 15.07.2023.

Obóz w Szczypiornie – Albumik Stelli, w: Szczypiorno. Historia i współczesność, https://szczypiorno.info/oboz-w-szczypiornie-galeria-zdjec/nggallery/oboz-w-szczypiornie/albumik-stelli-takze-wpisy-wierszowane-legionistow-i-grafiki-jurka-krukowskiego-pazdziernik-grudzien-1917-r, dostęp: 15.07.2023.

Pakentreger A., Żydzi w Kaliszu w latach 1918–1919, Warszawa 1988.

Piasek W., Antoni Ponikowski (1878-1949), w: Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1939, red. Z. Girzyński, J. Kłaczkow, W. Piasek, Warszawa 2023, s. 493–496.

Pietrzak J., Powstańczy Ostrów w powstańczej Wielkopolsce 1918–1919, Ostrów Wielkopolski 2019.

Przeniosło M., Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 191–1921, Kielce 2017.

Przeniosło M., Przeniosło M., Rada Główna Opiekuńcza w latach I wojny światowej, Kielce 2018.

Przygodzki S., Kalisz wielokulturowy, Kalisz 2012.

Rabiega H., 60 lat krajoznawstwa w Kaliszu 1908–1968, Kalisz 1968.

Rusiński W., Kalisz. Zarys dziejów, Poznań 1983.

Sobczak-Waliś M., Waliś G., Miejsca pamięci powstania styczniowego na terenie powstańczego województwa kaliskiego, Kalisz 2013.

Tabaka A., Podziękowania legionistów dla kaliskiej Ligi Kobiet. List Mieczysława Naramowskiego (1889–1954) na tle pamiętników jeńców ze Szczypiorna, „Zeszyty Kaliskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”, 20 (2020) s. 100–116

Tomaszewicz A., Dobroczynność w guberni kaliskiej 1864–1914, Łódź 2010.

Tomaszewicz A., Kaliskie Towarzystwo Dobroczynności (1979–1914), „Przegląd Nauk Historycznych”, 5 (2006) nr 2, s. 105-142.

Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915. Służba ojczyźnie. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1915–1918, Warszawa 2021.

Woźniak M.A., Kalisz – Leuven. Pogrom miast w 1914 roku, „Polonia Maior Orientalis”, 1 (2014) s. 25-38.

Wrotkowski H., Kalisz w latach I wojny światowej 1914–1918, w: Dzieje Kalisza, red. W. Rusiński, Poznań 1977, s. 523–543.

Wrotkowski H., Na granicy dwóch zaborów – związki Kalisza z Powstaniem Wielkopolskim, w: Udział społeczeństwa ziemi kaliskiej w Powstaniu Wielkopolskim, red. A. Czubiński, Kalisz 1978, s. 65–72.

Wrotkowski H., Społeczeństwo Kalisza w latach pierwszej wojny światowej i dniach wyzwolenia, „Rocznik Kaliski”, 3 (1970) 165-215.

Wróblewski S., Odbudowa zespołów staromiejskich – wybrane zagadnienia dotyczące współczesnych realizacji w Polsce, „Zeszyty Naukowe Państwowej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy”, 9 (2013) s. 89-104.

XXV rys historyczny Towarzystwa Kredytowego miasta Kalisza. Wydanie jubileuszowe (1886–1911), oprac. A. Parczewski, Kalisz b.d.w.

Zadrożny T., Strategie propagandowych batalii. Ochrona zabytków w czasie działań wojennych w ujęciu Corneliusa Gurlitta w dobie konferencji w Brukseli w 1915 roku, „Rocznik Historii Sztuki”, 40 (2015) s. 19-48

Zakrzewska J., Odbudowa Kalisza po Wielkiej Wojnie, Kalisz 1936.