Na marginesach kanonu: Władysław Jarocki wobec problemu pamięci kulturowej w polskiej historii sztuki XX wieku

Agnieszka Rozciecha-Lis

doi:10.36578/bp.2026.11.13

Data publikacji : 16-10-2026

Tom 11 Nr 1 (2026)

Na marginesach kanonu

Władysław Jarocki wobec problemu pamięci kulturowej w polskiej historii sztuki XX wieku

Agnieszka Rozciecha-Lis

https://orcid.org/0009-0008-7140-2863

DOI: https://doi.org/10.36578/bp.2026.11.13

Abstrakt

W artykule autorka podejmuje problematykę marginalizacji twórczości Władysława Jarockiego w kanonie polskiej historii sztuki XX w., ukazując ją w perspektywie teorii pamięci kulturowej oraz współczesnych badań nad kanonem artystycznym. Opierając się na koncepcji Aleidy Assmann, Astrid Erll, Johna Guillory’ego oraz Georgesa Didi-Hubermana, rekonstruuje mechanizmy selekcji pamięci i zapomnienia, które ukształtowały sposób obecności Jarockiego w dyskursie o sztuce nowoczesnej. Jarocki – artysta, pedagog i organizator życia artystycznego – stanowi przypadek szczególny: jego twórczość, zakorzeniona w doświadczeniu modernizmu, została zredukowana do kategorii malarstwa etnograficznego. Celem artykułu jest interpretacja tego zjawiska jako procesu wynikającego z epistemologicznych i ideologicznych uwarunkowań polskiej historii sztuki, w której konstrukcja kanonu stanowiła równocześnie akt polityczny i akt pamięci.

Słowa kluczowe:

Władysław Jarocki, kanon sztuki, pamięć kulturowa, modernizm, tożsamość narodowa, sztuka polska XX w.

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Rozciecha-Lis, A. (2026). Na marginesach kanonu: Władysław Jarocki wobec problemu pamięci kulturowej w polskiej historii sztuki XX wieku. Biografistyka Pedagogiczna, 11(1), 365–379. https://doi.org/10.36578/bp.2026.11.13

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Assmann A., Między historią a pamięcią. Antologia, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2013.

Assmann A., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, tł. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa 2016.

Baxandall M., Patterns of Intention. On the Historical Explanation of Pictures, New Haven–London 1985.

Belting H., Art History after Modernism, Chicago 2003.

Belting H., Likeness and Presence: A History of the Image before the Era of Art, Chicago 1994.

Denzin N., The Research Act: A Theoretical Introduction to Sociological Methods, New York 1978.

Didi-Huberman G., Obrazy mimo wszystko, tł. M. Kubiak Ho-Chi, Kraków 2008.

Didi-Huberman G., Przed obrazem. Pytanie o historię sztuki, tł. P. Kwiatkowski, Warszawa 2012.

Erll A., Memory in Culture, Basingstoke 2011.

Guillory J., Cultural Capital: The Problem of Literary Canon Formation, Chicago–London 1993.

Jaworski M., Era upamiętniania i zdolność do twórczego negocjowania pamięci w kulturze wizualnej, w: Świat w perspektywie sztuki, sztuka w perspektywie świata, t. 1, Toruń 2017.

Klekot E., Kłopoty ze sztuką ludową, Warszawa 2023.

Kuncewicz D., Kuncewicz D., Na styku biografii i twórczości. Perspektywa psychologiczna, „Roczniki Humanistyczne”, 66 (2018) z. 1, s. 131–145, DOI: DOI: 10.18290/rh.2018.66.1-9.

Pedagogika pamięci. O teorii i praktyce edukacji w muzeach martyrologicznych, red. T. Kranz, Lublin 2018.

Piotrowski P., Awangarda w czasach post-awangardy, Poznań 1999.

Piotrowski P., Sztuka według polityki. Od melancholii do pasji krytycznej, Poznań 2007.

Rampley M., The Vienna School of Art History and the Idea of Cultural Memory, University Park 2013.

Rozciecha-Lis A., Władysław Jarocki – szkic biografii artystycznej, „Studia i Materiały Lubelskie”, 26 (2024) s. 121–132.

Skutnik J., Pedagogika pamięci, Toruń 2017.

Wysok W., Teoretyczne założenia pedagogiki pamięci. Wokół podstawowych definicji i pojęć, w: Pedagogika pamięci. O teorii i praktyce edukacji w muzeach martyrologicznych, red. T. Kranz, Lublin 2018.

Weiss Z., Łomnicka K., Władysław Jarocki. Nie tylko Hucuł, Zakopane 2015.